The Compendium of Suśruta 1.21.6
Bhānumatī 1.21.6
- Language
- Sanskrit
1.21.6
yathā— tridoṣakaradravyagatā guṇā doṣānasamān kurvate paraṃ, na tu doṣaviruddhaguṇatvena doṣaharaṇaṃ kurvate, tridoṣakartṛtvaprabhāvāt | tathā''malake'mlatvaṃ vātaṃ hanti, mādhuryaśaitye pittaṃ ghnataḥ, śleṣmāṇaṃ ca kaṣāyatiktatve; na tvamlaṃ pittaṃ janayati, kaṣāyaśaityādiparābhūtaṃ vā vātaṃ janayatītyādi | yaduktaṃ—“hanti vātaṃ tadamlatvāt pittaṃ mādhuryaśaityataḥ | kaphaṃ kaṣāyatiktatvāt phalebhyo'pyadhikaṃ tu tat” (sū. a. 46) iti | tasmāddoṣāṇāṃ viruddhaguṇatve'pi svabhāvo'yaṃ—yat-na parasparamupaghnantīti dṛṣṭatvādevāvadhāryate | evaṃbhūtasvabhāvatve tu doṣāṇāmadṛṣṭameva kāraṇaṃ, prāṇināṃ duḥkhajanakārthameṇa hi te virodhena niveśitāḥ, ataḥ saṃsargādijanyavyādhayaḥ prāṇinaḥ pīḍayanti | yaduktaṃ dṛḍhabalasaṃskāre-“viruddhairapi na tvete guṇairdhnanti parasparam | doṣāḥ sahajasātmyatvāddhoraṃ viṣamahīniva” (ca. ci. a. 26) iti | sahajaṃ svābhāvikaṃ daivakṛtam, anena ca vyākhyānena “yathā doṣāḥ sahajatvena sahotpannatavenānyonyaṃ nopaghnanti tathā rasaktādīnapi sahajātānna nopaghnantu” ityādi yaducyate kaiścit tadanabhyupagamādeva nirastam | doṣāḥ parasparaṃ nopaghnanti-iti vacanaṃ prāyo'nupaghātaparaṃ, tena kvacidupaghāto'pi bhavatītyeke; yathā-abhivṛddhena vāyunā durbalasya śleṣmaṇaḥ kṣayaḥ, tathā aśmaryāṃ vātena soṣmaṇā kaphasyaiva duḥśoṣaṇādaśmarī bhavatīti | tathā carake“kāladūṣyaprakṛtibhirdoṣastulyo hi saṃtatam | niṣpratyanīkaṃ kurute” ( ca. ci. a. 3 ) iti vacanān prākṛtānāṃ vātādīnāmavirodho virodhaścoktaḥ |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit