The Compendium of Suśruta 1.21.7
Bhānumatī 1.21.7
- Language
- Sanskrit
1.21.7
tathā rasavimāne doṣāṇāmapi vikṛtiviṣamasamavāyārabdhānāmuktaṃ yat “paraspareṇopahatānāṃ” ( ca. vi. a. 1 ) ityādi, tadevaṃ kvacidvirodhe'pi bhūyo'virodhāt saṃsargasaṃnipātasaṃbhavo vyavasthita eva | nanu carake vātādīnāṃ vaiṣamyameva vyādhiḥ “vikāro dhātuvaiṣamyam” ( ca. sū. a. 9 ) ityanenoktaḥ, iha tu vātādivaiṣamyanimittavyādhirvaiṣamyakāraṇaka ucyate, tat kathaṃ na virodhaḥ ? | brūmaḥihādyaṃ dhātuvaiṣamyamavyapadeśyaṃ sūkṣmaṃtayā parityajya tata ārabdhāśvayādirūpadhātuvaiṣamyaviśeṣāḥ sarve eva vyādhayo gṛhyante; ādyaṃ tu dhātuvaiṣamyamalpatvāt pratīkāratvarāyā aviṣayatayā copekṣitam | carakeṇa dhātusāmyarūpārogyavyatiriktasarvāvasthāvyāptyarthaṃ sūkṣmadṛṣṭitayā tallakṣaṇamuktaṃ, tena carake'pi pradeśāntare rogavyavahārāya dhātuvaiṣamyaja eva vyādhiruktaḥ | yathā-“svadhātuvaiṣamyanimittajā ye vikārasaṅghā bahavaḥ śarīre” ( ca. sū. a. 19 ) ityādinā | doṣāṇāṃ svamānakṣīṇatārūpe tu vaiṣamye doṣaliṅgahānirdoṣavaiṣamyakāryatayā vyavasthāpyā, yaduktaṃ- “kṣīṇā jahati liṅgaṃ svaṃ” ( ca. sū. a. 17 ) iti | dvividhaṃ hi doṣāṇāṃ liṅgaṃ-svabhāvarūpaṃ tathā kāryabhūtaṃ; tatra doṣakṣayāt kāryarūpaliṅgakṣaye kāraṇatvaṃ vyaktameva, doṣasvabhāvarūpaliṅgakṣaye tu doṣakṣayasya kāraṇatvaṃ sūkṣmaṃ gaveṣaṇīyamalpatvādupekṣaṇīyaṃ vā || ( 2 ) ||
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit