The Compendium of Suśruta 1.25
Bhānumatī 1.25
- Language
- Sanskrit
1.25
vyādhīnāṃ sūtraṃ hitvā teṣāṃ cikitsāsūtramāha-teṣāmityādi | doṣaṃ vyādhiṃ ca śodhayati bahirniḥsārayatīti saṃśodhanam; etad dvividhaṃ-vahiḥsaṃśodhanam, antaḥśodhanaṃ ca | antaḥśodhanaṃ vamana-virecanādi, bahiḥśodhanaṃ śastra-kṣārāmyuddhartanādi | saṃśamyate vyādhiraneneti saṃśamanaṃ, tadapi bāhyamālepana-pariṣekābhyaṅgādi, ābhyantaraṃ pācana-lekhanabṛṃhaṇa-rasāyanādi | yaduktaṃ- "na śodhayati yaddoṣān samānnodīrayatyapi | samīkaroti kruddhāṃśca tat saṃśamanamucyate-" iti | ādiyata ityāhāro'śitapītalīḍhakhāditabhedavān; vyādhipraśamanaṃ prati pradhānakāraṇatayā pṛthak pāṭhaḥ | ucyate hi-"vinā'pi bheṣajairvyādhiḥ pathyādeva nivartate" iti | ācaraṇam ācāraḥ kāya-vāṅmanaḥkarma; kāyikaṃ karma gamanavyavāyannṛtyādi, vācikaṃ pāṭhagītādi, mānasaṃ cintādhyānādi; etadapi vyādhinigrahakāraṇaṃ, saṃśodhana-saṃśamanādetadapi pṛthagevāntaḥparimārjanabahiḥparimārjanabheṣajāhārācāratayā vyavahriyamāṇatayā āhārādapi pṛthak paṭhitam | samyakprayuktā iti deśakālādīn samīkṣyānuguṇatayā yuktāḥ | kiṃvā ādiyata ityāhāraḥ sarvamabhyaṅgādi vyavāyavyāyāmādi ca gṛhyate, tayoḥ pratyekaṃ viśeṣaṇaṃ saṃśodhanaṃ saṃśamanaṃ ceti; saṃśodhanasaṃśamanatvaṃ cāhārācārayoryathoktaṃ yathāyogyatayā yojanīyam | svāsthyavṛttikaro'pi hyāhāro yadi vyādhipraśame vyāpriyate tadā śamana eva bhavati |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit