The Compendium of Suśruta 1.32
Bhānumatī 1.32
- Language
- Sanskrit
1.32
kālaviśeṣāṇāmuddiṣṭānāṃ prayojanamāha-ta ete svabhāvata evetyādi | svīyo bhāvo'sādhāraṇaśītoṣṇavarṣādilakṣaṇaḥ, tato doṣāṇāṃ saṃcayādihetavo bhavanti | doṣaśabdena ceha tatkāryā vikārā grāhyāḥ; yato doṣā eva hi tattadavasthāgatā vikārāḥ | tatra pittasya varṣāsu cayaḥ, śaradi prakopaḥ, hemante praśama ityādi ṛtucaryādyuktam | ṛtuvadahorātre'pi doṣacayādayo bhavanti | prakopaśabdena prakopaprasarasthānasaṃśrayādayo'pi vaktavyāḥ | prakṛṣṭaḥ kopaḥ prakopaḥ, sa ca prasarādisādhāraṇaḥ | praśamaśabdena ceha kālakṛta eva puruṣaprayatnanirapekṣaḥ praśama ucyate; yathā hemante pittapraśamaḥ, grīṣme kaphapraśamaḥ, ityādi jñeyam | pratīkārahetava ityanena tu puruṣeṇa kriyamāṇe pratīkāre kālasyānuguṇatayā hetubhāvo darśayate; yathā-varṣāsu bastiḥ, śaradi virecanaṃ, vasante vamanaṃ; pūrvāhne virecanaṃ, jvare saptāhādanantaramauṣadhadānamityādyanusaraṇīyam | prayojanavantaśca bhavantītyanena tu bheṣajādyupakārakatvena prayojanavattāṃ darśayati | yathā-“lājotpalośīrakucandanāni dattvā pravāte niśi vāsayecca” ( u. ta. a. 48 ) iti | yathā-“sa khalvāpyo rasa ekaikasmin dhātau trīṇi trīṇi kalāsahasrāṇyavatiṣṭhate” (sū. a. 14) iti | yathā“snehaṃ mātrāsahasraṃ tu dhārayet”; tathā-“ahorātrādapi snehaḥ pratyāgacchanna duṣyati” (ci. a. 37) iti bahuśāstragatamūhyam |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit