The Compendium of Suśruta 42.14.1
Bhānumatī 42.14.1
- Language
- Sanskrit
42.14.1
saṃprati dravyādiprādhānye ekīyamatāni darśayitvā svamataṃ siddhāntarūpamāha—pṛthaktvekhyādi | pṛthaktvena ekaikasyoktena dravyādīnāmitaraprādhānyāpavādapūrvakaṃ prādhānyaṃ draṣṭuṃ śīlaṃ yeṣāṃ te pṛthaktvadarśinaḥ | pṛthaktvaśabdo'pi prakaraṇāgatena dravyādiprādhānyena saṃbadhyate, yato na dravyādīnāmiha pṛthaktvaṃ vādibhiḥ pakṣīkṛtam, ekaikaprādhānyaṃ tu pakṣīkṛtam, ata ekaikaprādhānyamevānūdya tatpratiṣedho yuktaḥ | eṣa ityanantaraprakrāntavādasaṃgraha iti, dravyameva pradhānamityādirūpo vādaparigrahaḥ | etatpakṣaviparītapakṣaṃ sarvaprādhānyaṃ siddhāntatayā darśayanneva ekaikaprādhānyapakṣānniṣedhayannāha—caturṇāmityādi | caturṇāmiti dravyarasavīryavipākānāṃ prādhānyānām | samagrasyedaṃ sāmagryaṃ melakamityarthaḥ | atreti prādhānyacintāyām | vipaścita iti prāmāṇikāḥ | tena prāmāṇikecchayā melakasyaiva prāmāṇyaṃ phalati, sāmagryeṇa ceha dharmeṇa samagrā dharmiṇo vivakṣitāḥ | yatra dravyaprādhānyaṃ tatra rasādīnāmaprādhānyaṃ (kiṃcidapradhanamavaśiṣyate yadapekṣayā prādhānyaṃ syāt, tasmāt svasvakārye sarveṣāmeva pṛthak prādhānyaṃ), yatra rasaprādhānyaṃ tatra dravyādīnāmaprādhānyamityādyanusaraṇīyam | etadeva svasvaviṣaye dravyādiprādhānyamāha—taddravyamityādi | taditi tasmāt dravyādisāmagryaprādhānyāt | atra dravyameva pañcamahābhūtavikāraviśeṣamannapānabheṣajarūpaṃ pāñcabhautikaśarīrasya dhātuvaiṣamyarūpadoṣaṃ vikāraṃ vā dhātusāmyarūpadoṣavikāropaśamanaṃ vā samavāyikāraṇatayā kurvan kartṛtvena vyavasthāpyate;
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit