The Compendium of Suśruta 42.14.2
Bhānumatī 42.14.2
- Language
- Sanskrit
42.14.2
tadāśritāstu dravyaśaktirūpaprabhāvasavīryavipākā yathāyogaṃ nimittakāraṇatāṃ samavāyikāraṇatāṃ vā bhajante; na kartṛtayā vyapadiśyante, dravyaparādhīnatvāt | yattu “madhurāmlalavaṇā vātaṃ ghnanti” (sū. a. 42) ityādinā rasādīnāmapi kartṛtvaṃ vyapadiśyate, tadrasādiprādhānyatayā na tu paramārthataḥ, teṣāṃ nityaṃ dravyaparādhīnatvāt; tena dravyaprabhāvādeva rasādisādhye kārye dravyameva kartṛtayopadiśati— dravyamātmanetyādi | kiṃciddravyamātmaneti ātmaśaktyā prabhāvākhyayā doṣaṃ hanti karoti vā; doṣamiti doṣaśabdena ca vikāro'pi gṛhyate | yaducyate—“doṣāḥ kupitā rogaśabdaṃ labhante”—iti | śaktiśca dravyasya svarūparūpā sāmānyaviśeṣātmikā nyāyadarśanasiddhā vā bhavatu bhaṭṭanayasiddhā vā tadatiriktā kāryagamyā bhavatu, neha tadvicāraḥ prayojakaḥ, ubhayathā'pi śaktisiddheḥ | iyameva ca śaktistantrāntare prabhāvaśabdena, iha cācintyaśabdena vyavahriyate | atra dravyaśaktikākāryodāharaṇaṃ yathā—karṣakapaṇirlohaśalyamākarṣati, tathā viṣamaṇirviṣamapaharatītyādi | uktaṃ hi carake—“maṇīnāṃ dhāraṇīyānāṃ karma yadvidhātmakam | tat prabhāvakṛtaṃ vidyāt prabhāvo'cintya ucyate” (ca. sū. a. 26) iti | kiṃcidvīryeṇeti yathā kulatthaḥ kaphavātaghnaḥ kaṣāyo'pi uṣṇārdvīryādanilanāśana iti | kiṃcidrasādityasyodāharaṇaṃ yathā—“kaṣāyā mārutaṃ pittamūśarā madhurā kapham | mṛñjanayati” (ca. ci. a. 16) ityādi | kiṃcidvipākādityasyodāharaṇaṃ yathā— śuṇṭhī rasāt kaṭukā, vīryeṇa coṣṇā, tayorviruddhena vipākena madhureṇa vṛṣyā bhavatītyādi |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit