The Compendium of Suśruta 6.4

6.4

51) ityatra vyavasthitavibhāṣānuvṛtterṇico lopābhāvaḥ, "akṛtsārvadhātukayoḥ" ( pā. a. 7|
25 ) iti dīrghatvam | kiṃvā 'na līyate' iti pāṭhaḥ, tadā sūkṣmamapi nimeṣādivibhāgaṃ na līyate na tirobhavati sarvaṃ nimeṣādi vyāpnotītyarthaḥ | etaccārtha kathanam | kiṃvā pṛṣodarāditvāt tanniruktau kālaśabdaḥ sādhyaḥ | niruktyantarābhyāṃ sarvabhūtotpattivināśe hetutvamāha-saṃkālayati kalayati veti | saṃharaṇāt saṃkālayati; kalayatyutpādayati, saṃkhyānasyotpāde sati bhāvādutpādārthatā |
saṃprati nirupādheḥ kālasyehānupayuktatvāt sopādhiṃ kālaṃ vyākartumudyataḥ sopādheḥ kālasyopayuktaṃ rūpamāha-tasya saṃvatsarātmana ityādi | yadyapi aupādhikakālasya nimeṣādayo'pi bhedāḥ santyupayuktāśca, tathā'pi te parasparavilakṣaṇāḥ, ato na taiḥ sakalaupādhikakālanirdeśaḥ kartuṃ śakyaḥ, varṣastu punarāvṛttyā'pi tādṛgvarṣa eva bhavati, ata uktaṃsaṃvatsarātmana iti | yattu pañcavarṣe yuge saṃvatsaraparivatsarādibhedakathanaṃ, tanneha śāstre prāya upayogīti nādṛtamatra, tantrāntaravyākṛtatvāt; te pañcayugamityādinā manāgupayogādyugavyīkaraṇaṃ bhaviṣyatīti na virodhaḥ | kālasya ca yadyapi candragatyādayo'pi nānāprakārā bhedakāḥ santi, tathā'pyādityagatireva śītoṣṇādibhedamāpādayatīti nimeṣādiṣu kālabhedikāsaṃmatirityāha-bhagavānityādi | yadyapi ca nimeṣādau nimeṣonmeṣādi kālāvacchedakaṃ, tathā'pi nimeṣādeḥ śītoṣṇādiviśeṣānādhāyakatvāt sūryagatestu śītoṣṇādiviśeṣādhāyakatvānnimeṣādikriyāvaddhi(cchi)nnā sūryagatireva nimeṣādikālāvacchedikā jñeyā, tena suṣṭūktaṃ-bhagavānādityo gativiśeṣeṇa nimeṣādipravibhāgaṃ karotīti | nimeṣādayo'gre vakṣyamāṇāḥ | gativiśeṣeṇeti rāśyādyavasthānarūpagativiśeṣeṇa | ete hi carato divākarasya gativiśeṣāḥ sūkṣmā api śītoṣṇādiviśeṣāt parasparaṃ viśeṣā bhavanti |