The Compendium of Suśruta 6.9
Bhānumatī 6.9
- Language
- Sanskrit
6.9
saṃvatsaraṃ kramaprāptamāha—atha khalvayane ityādi | yugapat milite | etaccāyanadvayātmakatvaṃ vatsarasya rasotpattyādau prasiddhataraṃ, tena “parisaṃvatsaro yāpyaḥ” (ca. ci. a. 11) ityādau rogotpādadināt prabhṛti punastaduktasaṃbandhitadinaprāptyā varṣatvaṃ gaṇanīyam | yugamāha—te tu pañcetyādi | te tantrāntaraprasiddhāḥ saṃvatsaraparisaṃvatsarādisaṃjñāḥ pañca yugamiti saṃjñāṃ labhante | yugāśca bṛhaspaticārasahitādityagativiśeṣāt ṣaṣṭyā varṣerdvādaśarūpāḥ parivartante | yaduktamaparacitte—“abdāṣṭamuktaṃ śakarājakālaṃ saṃśodhya ṣaṣṭyā viṣayairvibhajya | yugāni nārāyaṇapūrvakāni labdhā viśeṣāḥ kramaśaḥ samāḥ syuḥ” iti | atra nārāyaṇapūrvakāḥ “viṣṇuḥ sureśaḥ” ityādinā dvādaśayugādhipā uktāḥ; tathā pratiyugaṃ varṣāṇāmasādhāraṇyaḥ saṃjñā devatāścoktāḥ | yathā—“saṃvatsaro'gniḥ parivatsaro'rka idā mataḥ śītamayūkhamālī | prajāpatiścāpyanuvatsaraḥ syādvidvatsaraḥ śailasutādhipaśca” ityādibahuprapañcenoktāḥ | tathā kāśyapīye proktaṃ—“kālacakraṃ tu varṣāṇāṃ pañcānāṃ saṃpravartate | yugasaṃjñā ca daivajñaistatra saṃparikīrtitā” ityādi | iha tu yugaprayojanasyānatiprayojanatvādaśūnyatārthaṃ saṃjñāmātreṇa kīrtanamiti jñeyam | etannimeṣādikālakathanena punarāvṛttestadrūpatayā sarvakālakathanaṃ bhavatīti darśayannāha—sa eṣa ityādi | cakravaditi cakraṃ yathā bhramamāṇaṃ punastadeva bhramate, evaṃ
nimeṣādayo'pi yugāntāḥ kālacakraṃ bhavati | eke iti rasabalādijanakaśiśirādyṛtukramavādinaḥ, tena 'iha tu' ityādinā doṣacayādikārakaṛtubhedo'nyavādipakṣa iti bhavati; kiṃvā eka iti yugāntakālacakravādinaḥ, tena kaliyugādirupayugacakravādino'pare santīti sūcitam |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit