Arogyacintamani (Pandit Damodara) 94.78

94.78

virecanadravyāṇi
nikumbhakumbhatriphalāgavākṣīsnukśaṅkhinīnīlinitilvakāni
śamyākakampillakahemadugdhā
dugdhaṃ ca mūtraṃ ca virecanāni
madanakalpaḥ
phalāni 1nātipāṇḍūni na cātiharitāni ca
ādāyāhni praśastarkṣe madhye grīṣmavasantayoḥ
pramṛjya kuśamuttolyāṃ kṣiptvā baddhvā pralepayet
gomayenānu muttolīṃ dhānyamadhye nidhāpayet
mṛdubhūtāni madhviṣṭagandhāni kuśaveṣṭanāt
niṣkṛṣṭāni gate'ṣṭāhe śoṣayettānyathātape
teṣāṃ tataḥ suśuṣkāṇāmuddhṛtya phalapippalīḥ
dadhimadhvājyapalalaimṛditvā śoṣayet punaḥ
tataḥ suguptaṃ saṃsthāpya kāryakāle prayojayet
nasyakalpaḥ
ūrdhvajatruvikāreṣu viśeṣāśnasyamiṣyate
virecanaṃ bṛṃhaṇaṃ ca śamanaṃ tat tridhā smṛtam
virecanaṃ śiraḥśūla2jāḍyasyandagalāmaye
śophagaṇḍakṛmigranthikuṣṭhāpasmārapīnase
bṛṃhaṇaṃ vātaje śūle sūryāvarte svarakṣaye
nāsā''syaśoṣe vāksaṅge kṛcchrabodhe'pabāhuke
nasyabhedāḥ
marśaśca pratimarśaśca dvidhā sneho'tra mātrayā
kalkādyairavapīḍastu sa tīkṣṇairmūrdharecanaḥ
dhmānaṃ virecanaṃ cūrṇe yuñjyāttaṃ sukhavāyunā
ṣaḍaṅguladvimukhayā nāḍyā bheṣajagarbhayā
sa hi bhūritaraṃ doṣaṃ cūrṇatvādapakarṣati
nasyamātrāḥ
pradeśinyaṅgulīparvadvayānmagnasamuddhṛtāt
yāvatpatatyasau bindurdaśāṣṭau ṣaṭ krameṇa te
marśasyotkṛṣṭamadhyonā mātrāstā eva tu kramāt
bindudvayonāḥ kalkādeḥ
nasyārhāḥ
yojayenna tu nāvanam
toyamadyagarasnehapītānāṃ pātumicchatām
bhuktabhaktaśirassnātasnātukāmakṣutāsṛjām
navapīnasavegārtasūtikāśvāsakāsinām
śuddhānāṃ dattabastīnāṃ tathā'nārtavadurdine
anyatrātyayikādvyādheḥ
nasyakālaḥ
atha nasyaṃ prayojayet
prātaḥ śleṣmaṇi madhyāhne pitte sāyaṃniśoścale
svasthavṛtte tu pūrvāhṇe śaratkālavasantayoḥ
śīte madhyandine grīṣme sāyaṃ varṣāsu sātape
vātābhibhūte śirasi hidhmāyāmapatānake
manyāstambhe svarabhraṃśe sāyaṃ prātardine dine
kramollaṅghane vyāpadaḥ
pīnasān | kṣutaraktasya kṣāmatāmarucimagnisārda ca | mūtritoccāritayorbhṛśataravegadhāraṇajān vikārān | abhihatasya tīvrāṃ rujaṃ | kṛtavamanādīnāṃ śvāsakāsasvarondriyahāniśirogauravakaṇḍūkṛmidoṣān | garbhiṇyā bhaktadveṣajvaramūrcchārddhāvabhedakān | asyā apatyaṃ ca vikalendriyamunmādāpasmārayuktaṃ vā | sūtikāyāḥ
kṣutaraktoktān doṣān | navapratiśyāyasya srotorodhād duṣṭapratiśyāyakeśaśātakṛmikaṇḍūvicarcikā janayet | śvāsakāsinorvyādhivṛddhiḥ | akāladurdine
sahasaiva śaityāt śirorugvepathustaimityatālunetrakaṇḍūpākamanyāstambhakaṇṭharogapratiśyāyārūṃṣikā janayediti saṃgrahe
tatra bhītastrīsukumāreṣu snehanasyam
nasyaprayogakramaḥ
snigdhasvinnottamāṅgasya prākkṛtāvaśyakasya ca
nivātaśayanasthasya jatrūrdhvaṃ svedayetpunaḥ
athottānarjudehasya pāṇipāde prasārite
kiñcidunnatapādasya kiṃcinmūrdhani nāmite
nāsāpuṭaṃ pidhāyaikaṃ paryāyeṇa niṣecayet
śanairucchiṅghya niṣṭhīvetpārśvayorubhayostataḥ
ā bheṣajakṣayādevaṃ dvitrirvā nasyamācaret
mūrcchāyāṃ śītatoyena siñcetpariharan śiraḥ
ekāntaraṃ dvyantaraṃ vā nasyaṃ dadyādvicakṣaṇaḥ
saptāhaṃ tu paraṃ deyaṃ viśrāntasya punaḥ punaḥ
aṇutailavidhānabhedāḥ
mañjiṣṭhāmadhukaprapuṇḍarīkajīvakarṣabhakākoḷīdvayapayasyāśārivā'nantānīlotpalāñjanarāsnāviḷaṅgataṇḍulamathuparṇīśrāvaṇīmedākākanāsāsaraḷabhadradārucandanaissupiṣṭairaṣṭaguṇaṃ ṣaḍguṇena ca payasā tailaṃ vipacet
ghṛtaṃ vā pittolbaṇeṣu doṣeṣu
atha vā candanāgarupatradārbītvaṅmadhukabalailādvayabilvotpalakesaraprapauṇḍarīkaviḍaṅgośīrahiberavanyatvaṅmustāśārivābṛhatīdvayajīvantīmedādevadārusurabhiśatāvarīḥ śataguṇe divye'mbhasi daśabhāgāvaśiṣṭaṃ kvāthayet
tatastasya kvāthasya daśamāṃśena samāṃśatailaṃ daśakṛtvaḥ sādhayet | daśame cātra
pāke taiṃlatulyamājamapi payo dadyāt| etadapyaparamaṇutelaṃ pūrvasmādviśeṣeṇendriyadārthyakaraṃ keśyaṃ tvacyaṃ kaṇṭhyaṃ prīṇanaṃ bṛṃhaṇaṃ doṣatrayaghnaṃ ceti saṃgrahe