Virasimhavaloka 1.p8.1
Vīrasiṃhāvaloka 1.p8.1
- Language
- Sanskrit
1.p8.1
rogamādau parīkṣeta tato'naṃtaramauṣadham | tataḥ karmabhiṣakpaścājjñānapūrvaṃ samācaret || tathā ca suśrutācāryaḥyastu rogaviśeṣajñaḥ karmabhaiṣajyakovidaḥ| deśakālapramāṇajñastasya siddhirasaṃśayā || ādāvaṃte rujāṃ jñāne prayateta cikitsakaḥ| sādhyāsādhyavibhāvajñastataḥkuryāccikitsitam|| nāsti rogo vinā doṣairyasmāttasmādvicakṣaṇaḥ| anuktamapi doṣāṇāṃ liṃgairvyādhimupācaret || vikāranāmā kuśalo naiva hrīyātkadācana | | hi sarvavikārāṇāṃ nāmato'sti dhruvā sthitiḥ || darśanasparśanapraśnairvyādherjñānaṃ tridhā matam | āyurādidṛśā sparśācchītādipraśnato'param || kṛcchropāyaḥ sukhopāyastrividhaḥ sādhya ucyate | asādhyo dvividho jñeyo yāpyo yaścāpratikriyaḥ || yāpyāḥ kvacitprakṛtyaiva sādhyā yāpyā upekṣitāḥ | svabhāvādyādhayo'sādhyāḥ kecitkecidupekṣitāḥ || sādhyā yāpyatvamāyāṃti yāpyāścāsādhyatāṃ tathā | ghnaṃti prāṇānasādhyāśca narāṇāmakriyāvatām || jātamātraścikitsyastu nopekṣyo'lpatayā gadaḥ | vahniśatruviṣaistulyaḥ svalpo'pi vikarotyasau || nivṛtto'pi punarvyādhiḥ svalpenāyāti hetunā | doṣairmārgīkṛte dehe kheṣu sūkṣma ivānalaḥ || vyādhestattvaparijñānaṃ vedanāyāśca nigrahaḥ | etadvaidyasya vaidyatvaṃ na vaidyaḥ prabhurāyuṣaḥ || sābhiḥ kriyābhirjāyaṃte śarīre dhātavaḥ samāḥ | yā cikitsā vikārāṇāṃ karma tadbhiṣajāṃ matam || utpadyate hi sāvasthā deśakālabalaṃ prati | yasyāṃ kāryamakāryaṃ syātkarma kāryavivarjitam || yathāha triśaṭhācāryaḥ | yadadrūpayaḥśikhisamīraviyadvirebhibhūtairguṇairapi ca satvarajastamobhiḥ |
Linked texts (3)
- Yogataraṅgiṇī (Trimalla) — Trimalla, Sanskrit
- Bhaiṣajyaratnāvalī (ed. Rājeśvaradatta Śāstrī) — Sanskrit
- Vīrasiṃha — Bhoja, Sanskrit