Pramāṇa · Search · About · API

Mādhava's Diagnostics 3.3

Vyākhyāmadhukośa 3.3

Language
Sanskrit

3.3

ma0-svedāvarodha ityādi | svedāvarodho=gharmānirgamaḥ | tāpa iti vaktavye saṃtāpagrahaṇāddehendriyamanasāṃ tāpaṃ lakṣayati | yaduktaṃ carake-“dehendriyamanastāpī-” iti ( ca. ci. sthā. a. 3 ) tathā-“ vaicityamaratirglānirmanaḥ santāpalakṣaṇam |” iti ( ca. ci. sthā. a. 3 ) | sarvāṅgagrahaṇaṃ=sarvāṅgavedanā | yugapaditimilita metallakṣaṇam, pratyekaśo vyabhicārāt | svedāvarodho hi kuṣṭhapūrvarūpe' tathā saṃtāpo + dāhākhye roge, sarvāṅgagrahaṇaṃ vātaroge,iti | nanu paittike svedāgamāt,vātike viṣamārambhavirsārgatatvāt sarvāṅgagrahaṇāvyavasthiteścāvyāpakaṃ lakṣaṇamiti | atra jejjaṭakārtikā-kuṇḍaḍādayaḥ samādadhuḥ-'utsargāpavādabhāvena vyavasthitiriti | tanna saṃgatamityanye; vidhau hyutsargāpavādabhāvo na tu lakṣaṇe, 2avyāptyativyāptyorlakṣaṇadoṣāt | tasmāt svedo'gniḥ | svidyate'nena iti vyutpattyā tasyāvarodho doṣavyāptiḥ| vātajvare yadyapi vāyoścalatvenārambhavisargayorvaiṣamyaṃ, tathā'pi sarvadehatajvarārambha kadopaduṣṭayanirvṛtteranudbhūtasarvāṅgagrahaṇasya vidyamānateveti na vyabhicāraḥ | carake tu jvaralakṣaṇam “jvarapratyātmikaṃ liṅgaṃ santāpo dehamānasaḥ |” iti ( ca. ci. sthā. a. 3 ) nanu “śārīro jāyate pūrvaṃ dehe manasi mānasaḥ” iti ( ca. ci. sthā. ā. 3 ) carakavacanāddehamanasoranyonyavya3bhicārādalakṣaṇamiti cet; tanna, sūkṣmatarakālavyavahitasyānyatararūpasyāvaśyaṃbhāvitvāt | yathā--guṇadvadravyamiti dravyalakṣaṇamiti |

Linked texts (1)