Nitimanjari 3.2
Nītimañjarīṭīkā 3.2
- Language
- Sanskrit
3.2
48) spṛhāyā hrasvatvam | spṛhāṃ tyaktvā dānaṃ dadyāt | sa eṣa indrādadhiko jñeyaḥ | indropi vṛcayāṃ kanyāṃ dadau | tadāha ( ṛ0 1. 51. 13 )–
140 ) prakṛtisvaratvam |
86) iti cāturarthiko matup | saṃjñāyāmiti (pā0 8|
11) matupo vatvam | matau bahvaconajarādīnām (pā0 6|
tatretihāsaḥ-gotama ṛṣiḥ pipāsayā pīḍitaḥ san marutaḥ udakaṃ yayāce | tadanantaraṃ maruto dūrasthaṃ kūpamuddhṛtya yatra sa gotama ṛṣistiṣṭhati tāṃ diśaṃ nītvā ṛṣisamīpa ( samīpe rūpa ) mavasthāpya tatpārśve āhāvaṃ ca kṛtvā tasminnāhāve kūpamutsicya tamṛṣiṃ tenodakena tarpayāñcakruḥ | ayamartho'nayā uttarayā ca pratipādyate |
8 ) | āto lopa iṭi ca ( pā0 6|
178 ) ityādinā kvip dīrghā tanvādi tvāduvaṅ ( pā0 vā0 6|
sa vijñāya tvapakrāntāṃ saraṇyūmaśvarūpiṇīm | tvāṣṭrīṃ pratijagāmāśu vājī bhūtvā salakṣaṇaḥ |
171 ) iti kvipratyayaḥ | vavririti rūpanāma vṛṇotīti sataḥ iti yāskaḥ | (ni0 2|9 )-kṛtsnaṃ śarīra māśritya ( āvṛtya vā ) sthitāṃ jarāṃ prāmuñcatam prakarṣeṇa amocayatam-tatra dṛṣṭāntaḥ- drāpimiva | drāpiriti kavacasyākhyā yathā kaścit kavacaṃ kṛtsnaśarīravyāpakaṃ dhṛtvā paścāt śarīrātpṛthakkaroti tadvat | uta apica he dasrau darśanīyau | 'annaṃ duhantau manuṣyāya darśa-
34 ) rebhasya pūrvanipātaḥ | pūrvaṃ vandanaḥ pātitaḥ so'śvibhyāmuddhṛtaḥ | rebhoddharaṇaṃ daśarātrīrityagre ( ṛ0 1|
63) | yatraikatvaṃ tatra napuṃsakamiti napuṃsakatvam| etadrūpādipañcakaṃ satkārātsārthakaṃ bhavati| aśvivat| yathā aśvinoryadrūpādipañcakam | viśvake viṣṇāptraputradānāt | vadhrimatyāṃ hiraṇyahastaputradānāt evaṃvidhātsatkārāt suśobhanamabhūt | tathā'nyasyāpītyuktam | viśvake putradānam ‘avasyate stuvate0’ (ṛ0 1.116.23) ityasyāṃ darśayiṣyate | atra tu vadhrimatyāṃ putradānarūpaṃ satkāraṃ vadāmaḥ | tatra ṛk (ṛ0 1.116.13)
74) iti manin | supāṃ sulugiti (pā0 7|
184) iti karaṇe itraḥ| veḥ pakṣiṇaḥ parṇaṃ pa (ta) tramiva acchedi hi purā chinnamabhūt (khalu) | he aśvinau yuvāṃ ( agastyena stutau santau ) sadyastadānīmeva hite śatruṣu nihite dhane jetavye viṣayabhūte sati sartave sartuṃ gantuṃ viśpalāyai āyasīṃ(3) ayomayīṃ jaṅghāṃ jaṅghopalakṣitaṃ pādaṃ pratyadhattam sandhānamekīkaraṇaṃ kṛtavantāvityarthaḥ | tathā nigamāḥ - agastye brahmaṇā vāvṛdhānā0 ( ṛ0 1|
178) iti bhāve vanip | arva gamanaṃ viṣayaṃ prati anayornāstīti anarvan-supāṃ sulugiti (pā0 7|
172) iti uttarapadāntodāttatvam |
8 ) kyācchandasi ( pā0 3|
170 ) iti uḥ | ( jarārahitau ) nityataruṇau ( nirgatena ) tena saha parvatāna śatrubhirāroḍhumaśakẏāna śiloccayāna vyayātaṃ viśeṣeṇāgacchatam | ni jā̍hu̱ṣaṃ śi̍thi̱re dhā̍tama̱ntaḥ ( ṛ0 7|
121) iti viniḥ | mahāntaḥ akāryamapi niṣiddhācaraṇamapi kṛtvā svīyapīḍāṃ svakīyāḥ svīyāḥ svīyānāṃ pīḍā svīyapīḍā tāṃ ghnanti | aśvivat | yathā ghoṣāyā bhagaṃ praviśya aśvinau tāṃ svīyāṃ subhagāṃ saubhāgyavatīṃ cakratuḥ | rogamuktāyai tasyai bharttāraṃ dadatuḥ | purā kakṣṣīvānāvinoḥ priyaḥ jīrṇa āsīt | so'śvibhyāṃ navaḥ kṛtaḥ | tat— ‘ kakṣṣīva̍nta̱ṃ yadī̱ puna̱ā ratha̱ṃ na kṛ̍ṇu̱tho nava̍m ’ ( ṛ0 10|