Pramāṇa · Search · About · API

Nitimanjari 3.3

Nītimañjarīṭīkā 3.3

Language
Sanskrit

3.3

viśvāmitraḥ sudāso dhanaṃ hṛtvā paścānnadīstuṣṭāva tatpraparvatānāmiti (ṛ0 3. 33. 1.) nadīstutau kathayiṣyāmaḥ | cyavano jīvitavyepyatṛpto babhūva tat ‘jujuruṣa0(ṛ0 4.116.10.) ityasyāmṛci vakṣyāmaḥ| atra tu strīṣvāhāreṣu ca kakṣīvānindraścātṛptau babhūvatuḥ | tatpratipādyate| ‘abhityaṃ meṣamiti ( ṛ0 1. 51. 1. ) | tatretihāsaḥ-aṅgirā indratulyaṃ putram ātmanaḥ kāmayamāno devatā upāsāñcakre | tasya savyākhyena putreṇendra eva svayaṃ jajñe jagati mattutyo mā bhūditi | sa savya ṛṣi rjagatyā indraṃ tuṣṭāva | abhityam iti |
śabdyata iti ṛgmīḥ | aciśrunudhātubhruvāṃ0 ( pā0 6. 4. 77. ) itīyaṅ | punaḥ kīdṛśam | vasvo arṇavam | vasvo dhanasya arṇavaṃ vāsabhūtam| yasya indrasya karmāṇi mānuṣā manuṣyāṇāṃ hitāni bhuje bhogāya vicaranti viśeṣeṇa pravartante | tatra dṛṣṭāntaḥ | dyāvo na | ayaṃ na upamārthīyaḥ | upamārthīya upariṣṭādupacārastasyeti yāskaḥ ( ni0 1. 4. 10. ), aśva na tvetivat | yathā dyāvaḥ sūryasya raśmayaḥ sarveṣāṃ hitakarā bhavanti | taṃ maṃhiṣṭham atiśayena maṃhitā maṃhiṣṭhaḥ tam| tuśchandasīti ( pā0 5. 3, 59. ) iṣṭhan pratyayaḥ | vipraṃ medhāvinam | vipraḥ vipraḥ(nighaṇṭu 3. 15) iti tannāma | arcata pūjayata he ṛtvijaḥ(1) | arca pūjāyām | madata-dadhimamadata0 [ ṛ0prā0 8. 15. ] iti dīrghaḥ | nispṛhadānadātāraṃ stuvannāha(2)—
109 ) | dhane saṅgrāme āvitha-he śatakrato bahukarman-tathā śaṃbarasya navatiṃ navottaranavatiṃ nava puro navatiṃ ceti uktasaṃkhyākāḥ puraḥ purāṇi dambhayaḥ hiṃsitavān | dambhotīti vadhakarmasu pāṭhāt ( nighaṇṭu0 2|19 ) | eteṣāṃ sarvadaiva stutau phalamuktam— a̱gninā̍ tu̱rvaśa̱ṃ yaduṃ0 (ṛ0 1.36.18) iti agni stutau | yābhi̍: ku̱tsaṃ śru̱tarya̍ṃ0 (ṛ0 1.112.9), yābhi̍: ku̱tsamārjune̱yaṃ0 (ṛ0 1.112.23), iti aśvinoḥ stutau turvītirakṣaṇamuktam | prendhaḥ khyanniḥśro̱ṇo bhū̍t (ṛ0 8.79.2) iti somastutāvandhaśroṇarakṣaṇamuktam | sarvairdevairete nirmalāḥ pālitāḥ iti, devā rakṣantītyuktam | dvijo rakṣya ityāha—
119) iti dīrghaḥ | satāmupakārāya(2) yaḥ śramastatsukhamityāha—
147 ) | chāndaso gakāraḥ | apara āha-arbhamalpaṃ gāyatīti arbhagaḥ | kai gai śabde | gāpoṣṭak ( pā0 3|
72 ) jayantī - vyatyayena karmaṇi śatṛpratyayaḥ | yuvò ratha̍ṃ duhi̱tā sūrya̍sya (ṛ0 1|
5 ) | etāvantaṃ kālam aśivena duḥkhahetunā dāmnā avanaddhaṃ baddhaṃ-ṇaha bandhane (1) inathitaṃ śatrubhistāḍitam (2) inatha tāḍane (3) inathatirvadhakarmā ( nighaṇṭu 2|19)| apsu (kūpāntarvartamānāsu ) antarmadhye asuraiḥ pātitaṃ ata eva udani udake-paddannomā0 (pā0 6|