Smritimuktaphala 1.30.9
Smṛtimuktāphala 1.30.9
- Language
- Sanskrit
1.30.9
asya ca kāladvayasyādhikāribhedena vyavasthāmaha devalaḥ“ nakṣatradarśanānnaktaṃ gṛhasthasya budhaiḥ smṛtam | yaterdināṣṭame bhāge tasya rātrau niṣidhyate ” || iti
smṛtyaṃtare'pi“ naktaṃ niśāyāṃ kurvīta gṛhastho vidhisaṃyutaḥ | yatiśca vidhavā caiva kuryāttatsadivākaram
“divā naktaṃ tu tatproktamaṃtime ghaṭikādvayam | niśām̐ naktaṃ tu vijñeyaṃ pravadanti manīṣiṇaḥ
“nakṣatradarśanānnaktaṃ yāmārdhe prathame sadā ” || iti | rātrinaktabhojane kālamāha vyāsaḥ“ trimuhūrtaḥ pradoṣaḥ syādbhānāvastaṃgate sati | naktaṃ tatra tu kartavyamiti śāstraviniścayaḥ ” || iti
naktaṃ trimuhūrtātmakapradoṣavyāpinyāṃ tithau kāryam | yadāha vatsaḥ“ pradoṣavyāpinī grāhyā sadā naktavrate tithiḥ | ekādaśīṃ vinā sarvā śuklakṛṣṇe tathā smṛtā ” || iti
ayarmāpa viṣayaḥ ṣoḍhā bhidyate | pūrvedyureva pradoṣavyāptiḥ paredyureva tadvyāptiḥ ubhayatrāpi tadvyāptiḥ
ubhayatra taddbhāvaḥ | ubhayatra sāmyena tadekadeśavyāptiḥ | ubhayatra vaiṣamyeṇa tadekadeśavyāptiriti
tatra prathamadvitīyayoḥ pradoṣavyāptirniryāmikā | ubhayatra tadvyāptau paratiyireva | tadāha jābāliḥ“ sadaiva tithyorubhayoḥ pradoṣavyāpinī tithiḥ | tatrottaratra naktaṃ syādubhayatrāpi sā tithiḥ ”|| iti
ubhayatrāpi divārātrāvapi sā tithiviṃdhate ityarthaḥ | ubhayatra pradoṣavyāptyabhāve'pi paraiva
tadāha jābāliḥ-“ atathātve paratra syādarvāgastaṃgate hi sā ” iti | pradoṣe tadbhāvepi astamayādarvāgyataḥ sā vidyate sā grāhyetyarthaḥ | īdṛśe viṣaye gṛhastho'pi yativat divā naktamācaret
taduktaṃ skāṃde-“ pradoṣavyāpinī na syāddivā naktaṃ vidhīyate
Linked texts (1)
- Devalasmṛti (fragments) — Sanskrit