Pramāṇa · Search · About · API

Tirthaprakasha 4.p74

Tīrthaprakāśa 4.p74

Language
Sanskrit

4.p74

pādme pātālakhaṇḍe, parimāṇaṃ ca vakṣyāmi tannibodhata sattamāḥ | madhyameśvaramārabhya yāvaddehalibighnapam || sūtraṃ saṃsthāpya taddikṣu bhrāmayenmaṇḍalākṛti | tatra yā jāyate rekhā tanmadhye kṣetramuttamam || kāśīti yaddidurdevāstatra muktiḥ pratiṣṭhitā | kāśyāṃ tu paramaṃ kṣetraṃ viśeṣaphalasādhanam || vārāṇasīti vikhyātaṃ tanmānaṃ nigadāmi vaḥ | dakṣiṇottarayornadyau varaṇāsiśca pūrvataḥ || jāhnavī paścime cāpi pāśapāṇirgaṇeśvaraḥ | tasyā antaḥ sthitaṃ divyaṃ viśeṣaphalasādhanam || avimuktamiti khyātaṃ tanmānaṃ ca bravīmi vaḥ | viśveśvarāccaturdikṣu dhanuḥśatayugonmitam || avimuktābhidhaṃ kṣetraṃ muktistatra na saṃśayaḥ | gokarṇeśaḥ paścime pūrvataśca gaṅgāmadhya uttare bhārabhūtaḥ | brahmeśāno dakṣiṇe saṃpradiṣṭastattu proktaṃ bhavanaṃ viśvabhartuḥ | viśvabharturvanam, antargṛhatvena khyātam | evaṃ ca kāśī-vārāṇasī-avimuktāntargṛhabhedena kṣetracāturvidhyāt pūrvoktavacanānāṃ tattatparatopapattau kalpabhedakalpanānavakāśāt | kāśīvyāpyā vārāṇasī tadvyāpyaṃ cāvimuktaṃ tadvyāpyaṃ cāntargṛham | vyāpyatvaṃ cātra nyūnaparimāṇatvamiti prāñcaḥ | vastuto yadā viśveśāddhanuḥśatayugamatikramya gaṅgā vahati tadā gaṅgāmadhyaparyantasyāntargṛhasya nāvimuktaṃ vyāpakamiti dhyeyam | brahmapurāṇe, rudraṃ prati brahmavākyam | pañcakrośapramāṇaṃ tu kṣetraṃ dattaṃ mayā tava | kṣetramadhye yadā gaṅgā gamiṣyati saritpatim || tena sā mahatī puṇyā purī rudra bhaviṣyati | puṇyā codaṅmukhī gaṅgā prācī vāpi sarasvatī || udaṅmukhī yojane dve gacchate jāhnavī nadī | madhyameśvarāt sarvadikṣu krośapramāṇamityarthaḥ | atra kṣetramadhye iti vacanādyadyapi vārāṇasīmadhye gaṅgāpravāhaḥ pratīyate tathāpyasīvāhyasya vārāṇasītvābhāve siddhe kṣetramadhyapadaṃ kṣetrasparśaparaṃ grāmamadhyena gata itivaditi miśrāḥ | tadapyasat | kṣe tramadhya ityasya kāśīkṣetramadhya ityarthāt sārddhadviyojanāmitāyāṃ kāśyāṃ gaṅgāyāḥ parato'pi sattvāt | aho mahāliṅgamayaṃ janārdanaṃ paśyāmi kāśyāṃ paramātmarūpam| ānāhato yojanapañcakātmakaṃ vistāri gavyūtiyugaṃ tu sārddham || iti brahmavaivarttavacane yojanaṃ krośa iti prāñcaḥ | pūrvapaścimataḥ sārddhadviyojanaṃ dakṣiṇottarataḥ sārddhaṃ dviyojanamiti pañcayojanopapattirityanye | mātsye, dviyojanamathārddhaṃ ca pūrvapaścimarataḥ sthitam | arddhayojanavistīrṇaṃ dakṣiṇottarataḥ sthitam || varaṇā ca nadī yāvadyāvacchuṣkanadī tathā | evaṃ kṣetrasya vistāraḥ prokto devena dhīmatā || vārāṇasī nadī yāvaditi pāṭhe vārāṇasī varaṇā | śuṣkanadī asī | hemādrau tu varaṇā ca nadī yāvadityeva pāṭhaḥ | atra prathamāddhena kāśīparimāṇamuktaṃ dvitīyārddhena vārāṇasīparimāṇam| evaṃ mātsye'pi, dviyojanaṃ tu vistīrṇaṃ pūrvapaścimarataḥ smṛtam | arddhayojanavistīrṇaṃ tatkṣetraṃ dakṣiṇottaram || ityatra vyākhyeyam | atra dviyojanapadaṃ sārddhadviyojanaparam | liṅgapurāṇe tu, kṛttivāsaṃ samārabhya krośaṃ krośaṃ caturdiśam | yojanaṃ vai bhavakṣetraṃ gaṇai rudraiśca saṃyutam || tathā, kṣetramadhye yadā liṅgaṃ bhūmiṃ bhittvā samutthitam | madhyameśvarasaṃjñaṃ tu khyātaṃ sarvasurāsuraiḥ || asmādārabhya liṅgāttu krośaṃ krośaṃ caturṣvapi | yojanaṃ viddhi tatkṣetraṃ mṛtyukāle'mṛtapadam || īdṛśamavimuktasya parimāṇamuktam | tat etadvacanādavimukte vikalpa ityanye | antargṛhemānamuktam-

Linked texts (1)