Pramāṇa · Search · About · API

Kaṭha Upaniṣad 6.1

Commentary of Śaṅkarācārya of Śaṅkarācārya 6.1

Language
Sanskrit

6.1

tūlā vadhāraṇenaiva mūlāvadhāraṇaṃ vṛkṣasya yathā kriyate loke, evaṃ saṃsārakāryavṛkṣāvadhāraṇena tanmūlasya brahmaṇaḥ svarūpāvadidhārayiṣayā iyaṃ ṣaṣṭhī vallī ārabhyate | ūrdhvamūlaḥ ūrdhvaṃ mūlaṃ yat tadviṣṇoḥ paramaṃ padamasyeti so'yamavyaktādisthāvarāntaḥ saṃsāravṛkṣaḥ ūrdhvamūlaḥ | vṛkṣaśca vraścanāt vinaśvaratvāt | avicchinnajanmajarāmaraṇaśokādyanekānarthātmakaḥ pratikṣaṇamanyathāsvabhāvaḥ māyāmarīcyudakagandharvanagarādivaddṛṣṭanaṣṭasvarūpatvādavasāne ca vṛkṣavadabhāvātmakaḥ kadalīstambhavanniḥsāraḥ anekaśatapāṣaṇḍabuddhivikalpāspadaḥ tattvavijijñāsubhiranirdhāritedaṃtattvaḥ vedāntanirdhāritaparabrahmamūlasāraḥ avidyākāmakarmāvyaktabījaprabhavaḥ aparabrahmavijñānakriyāśaktidvayātmakahiraṇyagarbhāṅkuraḥ sarvaprāṇiliṅgabhedaskandhaḥ tattattṛṣṇājalāsekodbhūtadarpaḥ buddhīndriyaviṣayapravālāṅkuraḥ śrutismṛtinyāyavidyopadeśapalāśaḥ yajñadānatapaādyanekakriyāsupuṣpaḥ sukhaduḥkhavedanānekarasaḥ prāpyupajīvyānantaphalaḥ tattṛṣṇāsalilāvasekaprarūḍhajaṭilīkṛtadṛḍhabaddhamūlaḥ satyanāmādisaptalokabrahmādibhūtapakṣikṛtanīḍaḥ prāṇisukhaduḥkhodbhūtaharṣaśokajātanṛtyagītavāditrakṣvelitāsphoṭitahasitākṛṣṭaruditahāhāmuñcamuñcetyādyanekaśabdakṛtatumulībhūtamahāravaḥ vedāntavihitabrahmātmadarśanāsaṅgaśastrakṛtocchedaḥ eṣaḥ saṃsāravṛkṣaḥ aśvatthaḥ aśvatthavatkāmakarmavāteritanityapracalitasvabhāvaḥ | svarganarakatiryakpretādibhiḥ śākhābhiḥ avākśākhaḥ, avāñcaḥ śākhā yasya saḥ, sanātanaḥ anāditvāccirapravṛttaḥ | yadasya saṃsāravṛkṣasya mūlaṃ tadeva śukraṃ śubhraṃ śuddhaṃ jyotiṣmat caitanyātmajyotiḥsvabhāvaṃ tadeva brahma sarvamahattvāt | tadeva amṛtam avināśasvabhāvam ucyate kathyate satyatvāt | vācārambhaṇaṃ vikāro nāmadheyamanṛtamanyadato martyam | tasmin paramārthasatye brahmaṇi lokāḥ gandharvanagaramarīcyudakamāyāsamāḥ paramārthadarśanābhāvāvagamanāḥ śritāḥ āśritāḥ sarve samastāḥ utpattisthitilayeṣu | tadu tadbrahma nātyeti nātivartate mṛdādikamiva ghaṭādikāryaṃ kaścana kaścidapi vikāraḥ | etadvai tat ||

Linked texts (1)