Kauṣītaki Upaniṣad 2.10
Kauṣītakyupaniṣaddīpikā (Śaṅkarānanda) 2.10
- Language
- Sanskrit
2.10
cayā candraniṣṭho vyākhyeyau | tathā caikenaiva pakṣeṇa svātmano vṛddhirvairiṇo nāśaśceti phalaprāptirarthāduktā bhavati |
atha evaṃ somaprārthanānantaraṃ saṃvekṣyan bhāryayā saha sambhagānandaratiprajātyarthaṃ veśmana upaveśanaṃ kariṣyan jāyāyai jāyāyā hṛdayaṃ stanamaṇḍalādhāradeśamabhimṛśedvakṣyamāṇena mantreṇa sarvataḥ spṛśet | mantramāha yatprasiddhaṃ śarīrāntarakāraṇaṃ sukhaṃ te tava somarūpāyāḥ striyāḥ susīme he śobhanagātre he susīmanniti vā, athavā saptamyantamidaṃ hṛdayaviśeṣaṇaṃ śobhanā sīmā puruṣasya kedārarūpā yasya tat susīmaṃ, tasmin hṛdaye hṛdayapuṇḍarīkākhye ānandātmanivāse śritaṃ nihitaṃ candramaṇḍala dūvāmṛtaṃ antarmadhye prajāpatau prajāpālake athavā prajāpatau prajāpatinā saṅgā mayetyarthaḥ | manye'haṃ māṃ tadvidvāṃsaṃ ahaṃ somopāsakastava patistaduktaṃ prajāpatinā nihitaṃ māṃ somopāsakaṃ vidvāṃsaṃ samastaśāstrārthavidaṃ manye'vagacchāmi, tena satyena māhaṃ pautramaghaṃ rudāmiti | tenāmṛtatvasyeśāne mā tvaṃ putryamaghaṃ nigā dūti pāṭho vā| na hyasyātpūrvāḥ prajāḥ praitīti vyākhyātaṃ |
idānīṃ saputrasya somopāsakasya punaḥ kṛtyāntaramāha, atha somopāsanānantaraṃ proṣya grāmāntaraṃ deśāntaraṃ vā gatvā āyan āgacchan āgataḥ sannityarthaḥ, putrasya piturduḥkha nivārakasya vāhyasya prāṇasya mūrdhānaṃ mastakamabhimṛśet kareṇa saṃspṛśet| saṃsparśamantramāha aṅgādaṅgāt gātrāt gātrāt śiraḥpāṇyādibhyaḥ sarvebhyo gātrebhya ityarthaḥ sambhavasi nirgacchasi hṛdayādadhijāyase sarvebhyo gātrebhyo nirgato hṛdayādadhikaṃ prakaṭībhavasi ātmā matsvarūpaḥ, putra he putra tvaṃ punnāmno nirayāt mā māmāvitha mama rakṣaṇaṃ kṛtavān, sa mama rakṣakaḥ jīva prāṇān dhāraya śaradaḥ śataṃ śataṃ saṃvatsarān asau etannāmā ityanena mantreṇāsya nāma gṛhṇāti asya putrasya nāmagrahaṇaṃ karoti pitā| nāmagrahaṇe punarmantrāntaramāha, aśmā bhava pāṣāṇo bhava| rogairanupadrutaḥ vajrasāraśarīro bhavetyarthaḥ, paraśurbhava kuṭhāravadvairivṛkṣacchedakaro bhava hiraṇyamastṛtaṃ bhava astṛtamāstṛtaṃ sarvataḥ paristṛtaṃ kanakavatsarvaprajāpriyo bhava, tejo vai putra nāmāsi vai prasiddhaṃ sarva-
gādyasārabhūtaṃ yattejaḥ saṃsāravṛkṣabījaṃ tannāmā tvaṃ bhavasi | he putra sa jīva śaradaḥ śatamasāviti nāmāsya gṛhṇāti vyākhyātaṃ | tṛtīyanāmagrahaṇe tṛtīyaṃ mantramāha yena prasiddhena svayaṃprakāśena tejasā prajāpatiḥ prajānāṃ pālako dhātā prajāḥ svasantānabhūtāḥ sthirajaṅgamākhyāḥ paryagṛhṇāt sarvataḥ svīkṛtavān ariṣṭyai prajānāmavināśanāyai tena prajāpatiprajāyahaṇena tejasā tvā tvāṃ putraṃ parigṛhṇāmi sarvataḥ svīkāromi | asāviti nāmāsya gṛhṇāti vyākhyātaṃ, prathāsya dakṣiṇe karṇe pitā japati asmai prayandhi maghavannṛjīṣinniti, indra śreṣṭhāni draviṇāni dhehīti putrasya savye karṇe pitā japati | idānīṃ mūrdhna āghrāṇe mantramāha mā chetyāḥ matsantatecchedaṃ mā kārṣīḥ, mā vyathiṣṭhāḥ śarīrendriyamanobhirvyathāṃ mā gāḥ | śataṃ śarada āyuṣe jīvasva śaradaḥ śatamāyuṣā jīva śataṃ saṃvatsarān jīvetyarthaḥ | putra he putra te nāmnā tava putrasyābhidhānena devadattādilakṣaṇena mūrddhānaṃ mastakamavajighrāmi āghrāṇaṃ karomi asāvetannāmāhaṃ tava pitā,
Linked texts (1)
- Kauṣītakibrāhmaṇopaniṣad — Sanskrit