Kauṣītaki Upaniṣad 3.6
Kauṣītakyupaniṣaddīpikā (Śaṅkarānanda) 3.6
- Language
- Sanskrit
3.6
pādābhyāṃ sarvā ityā āpnoti, prajñayaiva dhiyaṃ samāruhya prajñayaiva dhiyo vijñātavyaṃ kāmānāpnoti | vākparyāyavatparyāyanavakamapi vyākhyeyaṃ |
nanu kiṃ prajñayā yāvatā, vāgādibhireva svaḥ svo'rtho'vagamyate ityāśaṅkya vāgādīnāṃ prajñārahitānāṃ satyapi svārthasambandhe tadavagamahetutvaṃ neti sarvajanīnānubhavenāha | na hi prajñāpetā vāṅnāma kiñcana prajñāpayet | hi yasmāt prajñārahitaṃ vāgindriyaṃ kimapi vaktavyaṃ svaṃ paraṃ vā nāvagamayet prajñārahitā vāk svavyāpāraṃ na kurute, kurvatyapyavivakṣitārthamasambaddhārthaṃ vā kuryādityarthaḥ | nanu prajñārahitā na prajñāpayedityasminrarthe kiṃ pramāṇamityāśaṅkya sarvajanīnamanubhavamabhinayena pramāṇayati, anyatra viṣayāntare me mamendriyasvāminaḥ manaḥ antaḥkaraṇaṃ dhīvṛttijanakaṃ prajñāsākṣi abhūt abhavat ityāha evaṃ brūte | manaso'nyatrāvasthāne kiṃ syādityata āha, nāhametannāma prājñāsiṣamiti | ahamindriyasvāmī etat tvayā kathyamānaṃ
nāma vaktavyaṃ vāgindriyasya viṣayamityarthaḥ, na prājñāsiṣaṃ na prakarṣeṇa jñātavānahaṃ, uktamanuktaṃ vā, uktamapi viśadavarṇavivakṣitāthaṃ tadviparītaṃ veti, iti anena prakāreṇa āhetyanuṣaṅgaḥ | ayamarthaḥ, parajñānājñānayorapratyakṣatve'pi parasya tadvacanaliṅgenānumātuṃ śakyate | tathā ca prajñārahitamuktamindriyaṃ na svavyāpārakṣamamiti | yathā vāk tathā prāṇacakṣuḥśrotrajihvāhastaśarīropasthapādaprajñā iti paryāyanavakenāha, na hi prajñāpetaḥ prāṇo gandhaṃ kañcana prajñāpayedanyatra me mano'bhūdityāha, nāhametaṃ gandhaṃ prājñāsiṣamiti| na hi prajñāpetaṃ cakṣūrūpaṃ kiñcana prajñāpayedanyatra me mano'bhūdityāha, nāhametadrūpaṃ prājñāsiṣamiti | na hi prajñāpetaṃ śrotraṃ śabdaṃ kañcana prajñāpayedanyatra
me mano'bhūdityāha, nāhametaṃ śabdaṃ prājñāsiṣamiti | na hi prajñāpetā jihvā'nnarasaṃ kañcana prajñāpayedanyatra me mano'bhūdityāha, nāhametamannarasaṃ prājñāsiṣamiti | na hi prajñāpetau hastau karma kiñcana prajñāpayeyātāmanyatra me mano'bhūdityāha, nāhametatkarma prājñāsiṣamiti | na hi prajñāpetaṃ śarīraṃ sukhaṃ na duḥkhaṃ kiñcana prajñāpayedanyatra me mano'bhūdityāha, nāhametat sukhaṃ na duḥkhaṃ prājñāsiṣamiti | na hi prajñāpeta upastha ānandaṃ na ratiṃ na prajātiṃ kāñcana prajñāpayedanyatra me mano'bhūdityāha, nāhametamānandaṃ na ratiṃ na prajātiṃ prājñāsiṣamiti | na hi prajñāpetau pādāvityāṃ kāñcana prajñāpayeyātāmanyatra me mano'bhūdityāha, nāhametāmityāṃ prājñāsiṣamiti | vākparyāyavatparyāyāṣṭakaṃ vyākhyeyaṃ | vijñātavyakāmayorbuddhimantareṇānupalambhasya sarvaja-
Linked texts (1)
- Kauṣītakibrāhmaṇopaniṣad — Sanskrit