Maitri (Maitrāyaṇīya) Upaniṣad 2.5.2
Maitryupaniṣaddīpikā (Rāmatīrtha) 2.5.2
- Language
- Sanskrit
2.5.2
‘sadeva somthedamagra āsīt’ ‘taddhedaṃ tarhyavyākṛtamāsīt’ ‘ātmā vā idameka evāgra āsīt’ ityādiśrutiṣu jagataḥ prāgavasthāṃ sadātmādiśabdanirdiṣṭaparamātmābhedenāmnāya tato nāmarūpābhyāṃ bhūtasūkṣmakrameṇa jagadvyākaraṇaṃ śrūyate— ‘tasmādvā etasmādātmana ākāśaḥ sambhūtaḥ’ ‘tattejo'sṛjata’ ‘tannāmarūpābhyāmeva vyākriyata’ ityādi | tathā cākāśādikrameṇa tanmātrāṇi bhūtasūkṣmāṇi sṛṣṭvā tebhyaśca tadavasthebhyaḥ prāṇāntaḥkaraṇakarmajñānendriyaprakāraṃ liṅgamutpādya tadanupraviśya hiraṇyagarbhasañjñāṃ prāpya jīvarūpatāmāpanno'nantaraṃ svopādhibhūtabhūtasūkṣmāṇyapañcīkṛtāni pañcīkṛtāni sampādya tebhyo brahmāṇḍāntaṃ samaṣṭivyaṣṭirūpaṃ jagat sṛṣṭvā teṣvanupraviśya paśyañśṛṇvan manvāno vicarannacetanaṃ cetayamānaḥ sukṛtaduṣkṛtakarmācaran tatphale sukhaduḥkhe bhuñjānaḥ preryaprerakabhāvamāpadyamānaḥ kṣetrajñaḥ saṃsārī vijñānātmā puruṣa iti ca tatra tatra vyapadiśyate | evaṃ śākhāntaroktaviśeṣaṃ vaiśabdena smārayitvā śarīrasṛṣṭiṃ prājāpatyāṃ prāha, prajāpatirvai sacchabdavācyādajñānaśabalāt prathamamutpannaḥ, eko 'sahāyaḥ, agre carācarasṛṣṭeḥ pūrvamatiṣṭhat āsīt, tathā ca śrutyantaraṃ— ‘ātmaivedamagra āsīt puruṣavidhaḥ’ iti | sa eko 'sahāyatvānnāramata ramaṇaṃ prītiviśeṣaṃ na prāpa |
Linked texts (1)
- Maitrāyaṇīyopaniṣad — Sanskrit