Pramāṇa · Search · About · API

Maitrayaniya Upanishad 6.12

Maitryupaniṣaddīpikā (Rāmatīrtha) 6.12

Language
Sanskrit

6.12

nā'bhijvalati dīṣyate | evaṃ devatānāmapyupajīvyamidamannamannakāmena brahmaṇā prajāpatinā prakalpitamutpāditamityarthaḥ | yadarthamevamannaṃ stutaṃ tadidānīmupāsanaṃ vidadhāti “ato'nnaṃ 0 hyāha ” iti | yata evammahimedamannamato'nnamātmetyupāsīta dhyāyedityarthaḥ | atra brahmadṛṣṭirutkarṣāditi nyāyenānne ātmadṛṣṭirvidhīyate, na cācā'haṃgraho'sti ‘na pratīkena hi saḥ’ ( brahmasū 0 a 0 4 | pā 0 1 | sū 0 4 |) iti sūtre pratīkeṣvahaṃgrahasyāpoditatvāditi draṣṭavyaṃ | evaṃ hyāhetyudāharati śākhāntarīyaṃ mantramannasyātmasāmyadyotanena tatpratīkatvaṃ draḍhayituṃ “ annādbhūtāni 0 taducyate ” iti bhūtotpattyādinimittatvamātmasāmyamatroktaṃ | acarārthaḥ spaṣṭaḥ |
idānīmanne pūrvokte viśvabhṛttvaṃ guṇaṃ prakṣipya viṣṇuśarīradṛṣṭyopāsanāntaramupadiśati “ athānyatrāpyuktaṃ 0 bhiṣak smṛtaṃ ” iti | viśvabhṛttvamannasya sādhayati, prāṇo vā ityādinā |
rasaḥ sāraḥ kāryamityarthaḥ | prāṇe sthire sati manasa upacayānmanaḥ prāṇasya ca rasaḥ | manaso vivekasāmarthye sati vijñānotpattervijñānaṃ manaso rasaḥ, viṣayādhyavasāye satyānandodayādvijñānasyānando rasa iti yo haivaṃ vedeti sambandhaḥ | so 'nnavān prāṇavānityādiphalavacanaṃ | dṛṣṭaṃ phalamuktā'dṛṣṭaṃ ca phalamāha, yāvantīheti | yāvantīha loke bhūtānyannamadanti bhakṣayanti tāvatsu sarveṣu teṣu bhūtātmā sannantaḥstho bhūtāntaḥstho'nnamattyupāsakaḥ | †tāvatsvantadastha iti pāṭhe teṣu bhūteṣvasthitasteṣvabhimānaśūnyaḥ sannannamattītyarthaḥ | kaḥ, yo haivaṃ viśvabhṛdrūpaṃ viṣṇutanumannaṃ vedopāste ityarthaḥ | uktamupāsyamannaṃ viṣṇutanutvadṛḍhyārhatvāya stutyarthaṃ ślokamudāharati, annameveti | annameva vijarat vijarattvaṃ nayatīti vijarannaṃ vijarameva vā vijarannaṃ | tathā ca śrutyantaraṃ annaṃ brahmāāṇo'jaraṃ vadantīti | tathā annaṃ saṃvananaṃ

Linked texts (1)