Maitrayaniya Upanishad 6.13.4
Maitryupaniṣaddīpikā (Rāmatīrtha) 6.13.4
- Language
- Sanskrit
6.13.4
danakṣatradvayāvacchinna eko rāśiḥ sūryyagatyanusāreṇaiko māsaḥ saṃvatsarātmanaḥ kālasyaiko'vayava ityuktaṃ bhavati | tathā ca tattanmāsasvabhāvabheda niyamenāpi kālakalpanamunneyaṃ | etatsarvvaṃ sacārakavidhaṃ, cārassaṅkramaṇaṃ nakṣatrādiṣu paribhramaṇaṃ, tatra vidhā prakāraḥ, tayā vidhayā sahitaṃ sacārakavidhaṃ | etacca jyotiḥśāstrāt kalādikālāvayavagaṇanayā sūryyacāramālocya sarvvamavadheyamiti tātparyārthaḥ | uktairevāvayavaiḥ kālo'numeya ityatra hetumāha saukṣmyāditi sūkṣmatvādityarthaḥ | indriyāgocaratvāt kālasyaitat pūrvoktamayanādirūpaṃ pramāṇaṃ kālāstitve, tatrānubhavaṃ saṃvādayati, anenaiva hi pūrvoktaprakāreṇa kālaḥ pramīyate samyagavadhāryyate na pratyakṣādinetyarthaḥ | kimevaṃ pramāṇopanyāsenāsti cet kālaḥ svayameva dṛśyeteti mandāśaṅkāyāmāha neti, anādimāyāvacchinnacidvilāmarūpasya kālasya jaḍatvāt prameyāntaravanmānādhīnasiddhikatvamityarthaḥ | yadi kālasya prameyatvaṃ tarhi nimeṣādīnāmapi kālāvayavānāṃ kālatvāviśeṣādabhede sati kathaṃ kālena kālaprameyatvata āha
Linked texts (1)
- Maitrāyaṇīyopaniṣad — Sanskrit