Maitrayaniya Upanishad 6.16.3
Maitryupaniṣaddīpikā (Rāmatīrtha) 6.16.3
- Language
- Sanskrit
6.16.3
kadācit kiñcidityullikhyate, ayaṃ tu 'na jāyate mriyate vā' iti śruterajo'to na parimita ityarthaḥ | paramātmāpi janmavān kāraṇatvāt mṛdādivadityata āha, atarkya iti | na tarkagamya ityarthaḥ | na sāmānyato dṛṣṭānumānādirūpeṇa tarkeṇāyamīdṛg dharmaka iti vyavasthāpayituṃ śakyate 'nāvedavinmanute taṃ bṛhantaṃ' 'naiṣā tarkeṇa matirāpaneyā' ityādiśrutibhistarkāgocaratvapratipādanāt, śrutyekagamye'rthe śrutiviruddhasyānumānasyāseqnudayācceti bhāvaḥ | atarkyatve heturacintya iti | yat tarkyate tanmanaso gocare vartate svayañca manogocaro nāyaṃ | tathā 'na tasya kāryaṃ karaṇañca vidyate na cāsya kaścijjanitā na cādhipaḥ' (śve0| u0) 'yato vāco nivartante aprāpya manasā saha' iti śruterityarthaḥ | tatrāsaṅgatvaṃ hetumāha eṣa ākāśātmeti ākāśavadasaṅgaḥ ātmā svarūpaṃ yasya sa tathā | na hi manasā'sambaddhaṃ manovedyaṃ bhavedatiprasaṅgāt, 'asaṅgo hyayaṃ puruṣaḥ' (bṛhadā0) iti śruternāsya manaḥsarga ityarthaḥ | tata evaṃvidhasyānantye na ko'pi vighna iti siddhaṃ | ito'pyayamananta eṣṭavya ityabhipretyāha evaiṣa iti | eṣa evetyanvayaḥ, kṛtsnakṣaye sarvajagatpralaye eka evaiṣa paramātmā jāgarti apracyutasvabhāvo vartate, anyat kimapi tadā nābhūdityarthaḥ | tathā ca śrutyantaraṃ 'ātmā vā idameka evāgra āsīnnānyat kiñcana miṣat' (aitareyopa0) iti |
Linked texts (1)
- Maitrāyaṇīyopaniṣad — Sanskrit