Pramāṇa · Search · About · API

Maitrayaniya Upanishad 6.29.4

Maitryupaniṣaddīpikā (Rāmatīrtha) 6.29.4

Language
Sanskrit

6.29.4

tattvasya karaṇavibhaktyā parāmarśāt sarvaśrutiṣu na tasya kartṛtvamavagantuṃ śakyaṃ, yato manasaiva hi paśyati lokaścakṣuṣā yadrūpaṃ paśyati tanmanasaiva paśyati, manovyāsaṅge sati cakṣuḥ sambaddhasyāpyapratibhāsāt, ‘anyatramanā abhūvaṃ nādarśamanyatramanā abhūvaṃnāśrauṣamiti manasā hyeva paśyati’ ( bṛhadā0) ityanvayavyatirekābhyāṃ śrutyantare manobuddhyahaṅkāraśabdavācasyāntarātmanaḥ karaṇatvāvadhāraṇāt na tasya kartṛtvamiti tātparyārthaḥ | vicikitsā saṃśayaḥ, prasiddhārthamanyat, etat sarvaṃ mana eva manovikāratvāt, suvarṇaṃ kuṇḍalamitivanmano'bhedena taddharmatvaṃ kāmādīnāmavadhāryate, kartṛdharmatvabhrāntivyāvṛttaya ityarthaḥ | nanu yadyete kāmādayo na kartṛdharmāḥ kathaṃ tarhi kartrāśrayatayā'haṃ kāmītyādirūpeṇa pratibhāsa iti cennāyaṃ doṣo'ntaḥkaraṇopādhinibandhanatvāt, kartṛtvasya cātmanā tādātmyādhyāsādhīnatvādeva pratibhāsopapattiḥ sphaṭikamaṇerivaupādhiko lauhityapratibhāsa ityabhipretyāha, guṇaughairuhyamāna iti | guṇānāṃ sattvādīnāṃ māyāguṇānāmoghāḥ pravāhā dehadvayataddharmarūpāḥ, tairūhyamānaḥ paravaśīkriya-

Linked texts (1)