Maitrayaniya Upanishad 6.29.4
Maitryupaniṣaddīpikā (Rāmatīrtha) 6.29.4
- Language
- Sanskrit
6.29.4
tattvasya karaṇavibhaktyā parāmarśāt sarvaśrutiṣu na tasya kartṛtvamavagantuṃ śakyaṃ, yato manasaiva hi paśyati lokaścakṣuṣā yadrūpaṃ paśyati tanmanasaiva paśyati, manovyāsaṅge sati cakṣuḥ sambaddhasyāpyapratibhāsāt, ‘anyatramanā abhūvaṃ nādarśamanyatramanā abhūvaṃnāśrauṣamiti manasā hyeva paśyati’ ( bṛhadā0) ityanvayavyatirekābhyāṃ śrutyantare manobuddhyahaṅkāraśabdavācasyāntarātmanaḥ karaṇatvāvadhāraṇāt na tasya kartṛtvamiti tātparyārthaḥ | vicikitsā saṃśayaḥ, prasiddhārthamanyat, etat sarvaṃ mana eva manovikāratvāt, suvarṇaṃ kuṇḍalamitivanmano'bhedena taddharmatvaṃ kāmādīnāmavadhāryate, kartṛdharmatvabhrāntivyāvṛttaya ityarthaḥ | nanu yadyete kāmādayo na kartṛdharmāḥ kathaṃ tarhi kartrāśrayatayā'haṃ kāmītyādirūpeṇa pratibhāsa iti cennāyaṃ doṣo'ntaḥkaraṇopādhinibandhanatvāt, kartṛtvasya cātmanā tādātmyādhyāsādhīnatvādeva pratibhāsopapattiḥ sphaṭikamaṇerivaupādhiko lauhityapratibhāsa ityabhipretyāha, guṇaughairuhyamāna iti | guṇānāṃ sattvādīnāṃ māyāguṇānāmoghāḥ pravāhā dehadvayataddharmarūpāḥ, tairūhyamānaḥ paravaśīkriya-
Linked texts (1)
- Maitrāyaṇīyopaniṣad — Sanskrit