Pramāṇa · Search · About · API

Maitrayaniya Upanishad 6.30.2

Maitryupaniṣaddīpikā (Rāmatīrtha) 6.30.2

Language
Sanskrit

6.30.2

kāmināmapsarasa iva viṣayiṇāmabhilāṣagocarā bhavanti te'pīndriyāṇāṃ niyantāraḥ, tathā ca bṛhadāraṇyake grahātigrahaśabdābhyāmindriyāṇi viṣayām̐ścoktvā ‘śrotraṃ vai grahaḥ sa śabdenātigraheṇa gṛhītaḥ’ ityādinātigrahaśabdavācyaviṣayaniyamyatvaṃ grahaśabdavācyānāmindriyāṇāṃ samāmnāyate | tathā ca viṣayāścendriyāṇāṃ niyantāra ityarthaḥ | bhānavīyāśca marīcayaḥ sūryyakiraṇāścendriyāṇāṃ niyantāra iti nāma prasiddhametadityarthaḥ | bhānuśabda upalakṣaṇaṃ sarvendriyadevatānāṃ digādyānāṃ taistairdevatāviśeṣaiḥ kenacidvāreṇānugṛhītānaundriyāṇi svaṃ svaṃ viṣayaṃ grāhayantīti devā api niyantāra ityarthaḥ | atha evaṃ sati pañcabhiḥ śrotrādibhirjñānendriyairaśmiśabdanirdiṣṭaiḥ viṣayān śabdādīnatti bhuṅkte'yamātmeti siddhamityarthaḥ | karmendriyairhayaśabdanirdiṣṭairviṣayān prāpnoti ityapi draṣṭavyam | tathā coktaṃ prāg dvitīye prapāṭhake ‘buddhīndriyāṇi yānīmānyetānyasya raśmayaḥ karmendriyāṇyasya hayāḥ’ iti etaduktaṃ bhavati | indriyāṇāmacetanānāṃ bhautikatve'pi cetanaikāyattatvaṃ paramārthata ityātmātmakānautyādyucyate vyavahāratastu viṣayālokādyadhīnatvena tanniya-

Linked texts (1)