Maitrayaniya Upanishad 6.6.6
Maitryupaniṣaddīpikā (Rāmatīrtha) 6.6.6
- Language
- Sanskrit
6.6.6
cakārādbuddhyādhyavasitāhaṅkāreṇābhimantā cocyate | ko'yamevaṃ vyapadiśyata ityata āha vibhurvyāpako vigrahe dehe saṃniviṣṭaḥ samyagabhimānitayā niviṣṭaḥ sṛṣṭveveśvaro dehamanupraviṣṭaḥ prāṇāsubtaḥkaraṇendriyopādhibhirnānāvyapadeśabhāgabhavati sa ekaḥ sarvabuddhiprerakaḥ ātmopāsya ityabhiprāyaḥ ityevaṃ hyāheti pūrvavat | nanvekasyātmano'nekopādhikṛtaḥ saṃjñābhedaḥ ityayuktaṃ pratīyamānaprātisvikakāryabhedenātmabhedasya prāmāṇikatvāditi prāsaṅgikaṃ codyaṃ parihartumātmānātmatattvaṃ nirūpayati “atha yatra 0 tadvācyaṃ” iti | athaivaṃ sati ātmabhedaśaṅkā na kāryeti śeṣaḥ | yatra dvaitībhūtaṃ bhedamāpannaṃ vijñānaṃ citprakāśastatra hi tasyāmavasthāyāṃ jāgradādau śṛṇoti paśyatītyādivyapadeśabhāgātmā bhavati na svabhāvata ityarthaḥ | kathametadavagamyata iti tatrāha sarvamātmā jānītetīti sarvaṃ sarvendriyadvāraṃ vyavahārajātamātmā eka eva jānīte svātmaikaniṣṭhatvena pratyabhijānāti, itihetorna paramārtho bheda ityarthaḥ | tathāca śrutyantaraṃ ‘ātmetyevopāsītātra hyete sarva ekaṃ bhavanti’ ityupādhyuparāgaparityāgena sarvopādhyupalakṣitamekamātmānaṃ nirupapadenātmaśabdena nirdiśati | loke ca yaścakṣuṣā rūpamadrākṣaṃ so'hamidānīṃ rasanena rasamanubhavāmīti pratyabhijñānubhavaḥ prasiddho'to nātma-
Linked texts (1)
- Maitrāyaṇīyopaniṣad — Sanskrit