Vaidikasangraha (Vaidikasaṅgraha)

वैदिकसङ्ग्रह

Language: Sanskrit
Date: 1500–300 BCE
Extent: 136 passages, 2,852 words
Text: partly digitised
Source: archiveorg · Vaidik Samgrah By Krishna Lal Eastern Book Linkers; ed. Krishna Lal; Eastern Book Linkers; 1977 · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…

3 — 20 parts
4 — 8 parts
5 — 8 parts
6 — 8 parts
7 — 17 parts
8 — 14 parts
9 — 10 parts
10 — 11 parts
11 — 7 parts
12 — 14 parts
13 — 5 parts
14 — 8 parts

Text

3.1

agnimīḷe purohitaṃ yajñasya devamṛtvijam| hotāraṃ ratnadhātamam

3.2

agniḥ pūrvebhirṛṣibhirīḍyo nūtanairuta| sa devām̐ eha vakṣati

3.3

agninā rayimaśnavat poṣameva divedive| yaśasaṃ vīravattamam

3.4

agne yaṃ yajñamadhvaraṃ viśvataḥ paribhūrasi| sa iddeveṣu gacchati

3.5

agnirhotā kavikratuḥ satyaścitraśravastamaḥ| devo devebhirā gamat

3.6

agne'—pratyeka pāda ko nayā vākya mānakara usake ārambha meṃ āne vāle sambodhana tathā tiṅanta pada ko udātta kiyā jātā hai (de0 veṃ0 grā0 sṭū0, pṛ0 465, 18e; 1ebī, tu0 pā0 8|1|18—anudāttaṃ sarvamapādādau tathā 6|1|168—āmantritasya ca)
urpa tvāgne divedive doṣāvastardhiyā vayam| namo bharanta emasi

3.8

rājantamadhvarāṇāṃ gopāmṛtasya dīdivim| vardhamānaṃ sve dame

3.9

sa naḥ piteva sūnave'gne sūpāyano bhava| sacasvā naḥ svastaye

3.9.p1

3.9.p2

ṛ. 3|46|3

3.9.p3

avaṃśe dyāmastabhāyad bṛhantamā rodasī apṛṇadantarikṣam
sa dhārayat pṛthivīṃ paprathacca somasya tā mada indraścakāra

3.9.p4

ṛ0 2|15|2

3.4-2

¹ śrī arobindoja vedika glaॉsarī, pṛ0 20
² vedavidyā, pṛ0 265
³ ṛ0 10|46|7; 10|22|14,6
⁴ ṛ0 3|48

3.1-2

para svāmidayānandabhāṣya—yaḥ indraḥ paramaiśvaryavān janaḥ camūṣu bhakṣayitnīṣu senāsu grāmuṣya corayitvā somam oṣadhirasam apibat pibet…
indra ko sadā soma cāhiye

3.1-3

'agnīṣomātmakaṃ jagat' vākya bhī isī ādhāra
ke anusāra divya mana dvārā divya ānanda kā upabhoga hī somapāna hai| hari
śaṃkara jośī kā mata hai ki 'mana ke śāsaka indra dvārā andhakāramaya mana ko
prarejetāṃ rodasī bhiyāne kranikradato vṛṣṇo asya vajrāt (ṛ0 2|11|6)
indro madāya vāvṛdhe śavase vṛtrahā nṛbhiḥ
taminmahattvājiṣu temarbhe havāmahe sa vājeṣu pra no'viṣat

3.2-2

3.3-2

yadudīrata ājayo dhṛṣṇave dhīyate dhanā
yakṣvā madacyutā harī kaṃ hanaḥ kaṃ vaso dadho'smām̐ indra vaso dadhaḥ

3.4-3

3.5-2

ā paprau pārthivaṃ rajo badbadhe rocanā divi
na tvāvām̐ indra kaścana na jāto na janiṣyate'ti viśvaṃ vavakṣitha

3.6-2

yo aryo marto bhojanaṃ parādadāti dāśuṣe
indro asmabhyaṃ śikṣatu vi bhajā bhūri te vasu bhakṣīya tava rādhasaḥ

3.7-2

mademade hi no dadiryathā gavāmṛjukratuḥ
saṃ gṛbhāya purū śatobhayāhastyā vasu śiśīhi rāya ā bhara

3.8-2

mādayasva sute sacā śavase śūra rādhase
vidmā hi tvā puruvasumupa kṣamātsa sañmāhe'thā no'vi̱tā bhava

3.9-2

3.9-2.p1

3.9-2.p2

ṛ0 5|80|5

4.1

uṣo vājena vājini pracetāḥ stomaṃ juṣasva gṛṇato maghoni
purāṇī devi yuvatiḥ purandhiranu vrataṃ carasi viśvavāre

4.2

uṣo devyartyā vi bhāhi candrarathā sūnṛtā īrayantī
ā tvā vahantu suyamāso aśvā hiraṇyavarṇāṃ pṛthupājaṃso ye

4.3

4.4

4.5

acchā vo devīmūṣasaṃ vibhātīṃ pra vo bharadhvaṃ namasā suvṛktim
ūrdhvaṃ madhudhā divi pājo aśret pra rocanā ruruce raṇvasandṛk

4.6

4.7

4.7-2

u̱ṣasā̍m i̱ṣyan—
mā̱yāca̱ndreva̍ bhā̱numpu̱ru̱trā-—yavuttame maruto madhyame vā yadyāvame subhagāso diviṣṭha (ṛ0 5|60|6)
ṛo 5|52

5.1

ā rudrāsa indravantaḥ sajoṣaso hiraṇyarathāḥ suvitāyaṃ gantana
iṣyaṃ vo asmat prati haryate matiruṣṇaje na diva utsā udanyave

5.2

vāśīmanta ṛṣṭimanto manīṣiṇaḥ sudhanvānaḥ iṣumanto niṣaṅgiṇaḥ
svaśvāḥ stha surathāḥ pṛśnimātaraḥ svāyudhā maruto yāthanā śubham

5.3

dhūnutha dyāṃ parvatān dāśuṣe vasu ni vo vanā jihate yāmano bhiyā
kopayatha pṛthivīṃ pṛśnimātaraḥ śubhe yadugrāḥ pṛṣatīrayugdhvam

5.4

5.5

purudrapsā aṃśvijamantaḥ sudvānavastveṣasaṃdaśo anavabhrarādhasaḥ
sujātāso januṣā rukmavakṣaso divo arkā amṛtaṃ nāma bhejire

5.6

ṛṣṭayo vo maruto aṃsayoradhi saha ojo bāhvorvalaṃ hitam
nṛmṇā śīrṣasvāyudhā ratheṣu vo viśvā vaḥ śrīradhi tanūṣu pipiśe

5.7

gomadśvāvad rathavat suvīraṃ candravadrādho maruto dadā naḥ
praśaṃsitaṃ naḥ kṛṇuta rudriyāso bhakṣīya bhojarvaso daivyasya

5.5-2

6.1

pramī ya ṛkṣā nihitāsa uccā naktaṃ dahabhe kuha cid diveyuḥ
pradadhyāni varuṇasya vratāni vicākaśaccandramā naktameti
yastiṣṭhati carati yaśca vañcati yo nilāyaṃ carati yaḥ prataṅṅ
dvau sanniṣadya yanmantrayete rājā tadveda varuṇastṛtīyaḥ
dhorā tvasya mahinā janūṃṣi vi yastastambha rodasī cidurvī
pra nākamṛṣvaṃ nunude bṛhantaṃ dvitā nakṣatraṃ paprathacca bhūma

6.2

uta svayā tanvā saṃ vande tat kadā nva 'ntarvaruṇe bhuvāni
kiṃ me havyamahāno juṣeta kadā mṛḷīkaṃ sumanā abhi khyam

6.3

pṛcche tadeno varuṇa dvihrakṣūṃpo emi cikituṣoṃ vipṛccham
samānaminme kavayaścidāhurayaṃ ha tubhyaṃ varuṇo hṛṇīte

6.4

6.5

6.6

na sa svo dakṣo varuṇa dhṛtiḥ sā surā manyurvibhīdako acittiḥ
asti jyāyān kanīyasa upāre svapnaścanedanṛtasya prayotā

6.7

araṃ dāso na mīḷhuṣe karaṇyahaṃ devāya bhūrṇaye janāgāḥ
acetayaccito devo aryo gṛtsaṃ rāye kavitaro junāti

6.8

ayaṃ su tubhyaṃ varuṇa svadhāvo hṛdi stomaḥ upaśritaścidastu
śaṃ naḥ kṣeme śaṃ yoge no astu yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ

7.1

nū marto dayate saniṣyan yo viṣṇave urugāyāya dāśat
pra yaḥ satrācā manasā yajāta etāvantaṃ naryamāvivāsāt

7.2

tvaṃ viṣṇo sumatiṃ viśvajanyām aprayutāmevayāvo matiṃ dāḥ
parṣo yathā naḥ suvitasya bhūreraśvāvataḥ puruścandrasya rāyaḥ

7.3

7.4

7.5

pra tatte adya śipiviṣṭa nāmāryaḥ śaṃsāmi vayunāni vidvān
taṃ tvā gṛṇāmi tavasamatavyānkṣayantamasya rajasaḥ parāke

7.6

kimitte viṣṇo paricakṣyaṃ bhūtpra yadvavrakṣe śipiviṣṭo asmi
mā varpo asmadapa gūha etadyadanyarūpaḥ sasṛthe babhūrtha

7.7

vaṣaṭ te viṣṇavāsa ā kṛṇomi tanme juṣasva śipiviṣṭa havyam
vardhantu tvā suṣṭutayo giro me yūyaṃ pāta svastibhiḥ sadā naḥ

7.4-2

7.1-2

ityādi), viśvajit (ṛ. 8|76|1), dhartā divaḥ (ṛ. 6|76

7.3-2

ityādi), bibharti bhuvanāni (ṛ. 6|83

7.1-3

ityādi) jaisī upādhiyāṃ dī
gātre gātre niṣasatthā nṛcakṣāḥ (8|48|6) | isakī bhaiṣajyamayī sañjīvanī
udiyarti vācam (ṛ. 6|47|3) | isī kāraṇa ise 'pati vācaḥ' (ṛ.
jeya yoddhā hai — aṣāḷhaṃ yutsu pṛtanāsu paprim (ṛ. 1|61|12)| indra jaise pramukha
sātha yuddha ke samaya indra ko śaktiśālī banātā hai— ya indra vṛtrahantamaḥ | ya
ojodātamro madaḥ (ṛ. 8|62|17) | yahāṃ taka ki soma ko indra kī ātmā
ṣṭa sthāna ke kāraṇa hī sambhavatayā śrī aravinda ise amaratva kī paramānanda'utpannāḥ sarve padārthāḥ, vyavahārāḥ vā' karate haiṃ| eka sthāna para (ṛ. 1|22

7.1-4

somaṃ manyate papivān yat saṃpiṣantyoṣadhim
somaṃ yaṃ brahmāṇo vidurna tasyāśnāti kaścana
yattvā deva pravivanti tata āpyāyase punaḥ
vāyuḥ somasya rakṣitā samānāṃ māsa ākṛtiḥ
pavitraṃ te vitataṃ brahmaṇaspate prabhurgātrāṇi paryeṣi viśvataḥ
ataptatanūrna tadāmo aśnute śṛtāsaḥ idvahantastat samāśata

7.2-2

tapoṣpavitraṃ vitaṃtaṃ divaspade śocanto asya tantavo vyasthiran
avantyasya pavitāramāśavo divaspṛṣṭhamadhi tiṣṭhanti cetasā

7.3-3

arūrucadvasaḥ purinaragriya ukṣā vibharti bhuvanāni vājayuḥ
māyāvino mamire asya māyayā nṛcakṣasaḥ pitaro garbhaṃ mā dadhuḥ

7.4-3

prāstāhutiḥ samyak ādityamupatiṣṭhate | ādityājjāyate vṛṣṭirvṛṣṭerannaṃ tataḥ
prajāḥ || ādhyātmikatayā ānandarūpa mastiṣka hī śarīra meṃ jīvana-rasa siṃcita
karatā hai
vāja yu:—veṃ.-udakena vṛṣṭena prajānāmannamicchan, sā.-teṣāṃ (bhūtānām)
annamicchan | grāsa -annasamṛddha (nāhrgasrāiśa—vāja ke nāmadhātu vājay se
u pratyaya lagakara niṣpanna), gelḍa.-vijayaṃpuraskāra kā abhīpsu (jīgara-prāiza
ādhāra para ādhunika vidvānoṃ dvārā icchārthaka nāmadhātu 'ya' (kyac) pratyaya se
graha ke niyama ke anusāra "yadi nāmadhātu ke sātha icchā ke artha meṃ jur̤ane vāle
karake dikhalāyā jātā hai" (ve. vyā. bhā. 1, pṛ. 166)
māyāvin:-veṃ.-prajñāvantaḥ, sā.-prajñāvanto devāḥ, grāsa. divya prajñā yā adbhuta
śakti se samṛddha (rāiśa śrāna goyiṭlaśaॅra vāijhāita prodara buṃdarqāfta), gelḍa.jādū meṃ nipuṇa (tsaubarakuṃdigaॅna)| māyāvin ke kevala do rūpāntara ṛ. meṃ
gandharvaṃ itthā padamasya rakṣati pātiṃ de vānāṃ janimānyadbhutaḥ
gabhṇāti ripuṃ nidhayā nidhārpatiḥ sukrattamā madhuno bhakṣamāśata

7.5-2

padam
janimāni
adbhutaḥ
ripum
nidhayā
hu viham̐viṣmo mahi sadā daivyaṃ nabho vasānaḥ pari yāsyadhvaram
rājā pavitraratho vājamāruhaḥ sahasrabhṛṣṭirjayasi śravo bṛhat

7.5-3

śravaḥ:—veṃ0, sā0-(mahat) annam, grāsa0, gelḍa0-yaśa ara0-(vistṛta) jñāma—satya-cetanya| vistṛta viślecanārthaṃ de0 ṛ0 1|1

8.1

meṃ citraśravastamaḥ
prāvepā mā bṛhato mādayanti pravātejā iriṇe varvṛtānāḥ
somasyeva maujavatasya bhakṣo vibhīdakoṃ jāgṛviramhamacchān

8.2

na mā mimetha na jihvīla eṣā śivā sakhibhya uta mahyamāsīt
akṣasyāhamekaparasya hetoranuvratāmarapaṃ jāyāmarodham

8.3

dveṣṭi śvaśrūrūpaṃ jāyā ruṇaddhi na nāthito vindate marḍitāram
aśvasyeva jarato vasnyasya nāhaṃ vindāmi kitavasya bhogam

8.4

ghor̤e ke sama vṛddha ho rahe vikane vāle ke (samāna)
nahīṃ maiṃ pātā hūm̐ (dekha) kitava kā bhoga (sukhada grauroṃ ko)
anye jāyāṃ pari mṛśantyasya yasyāgṛdhadvedane vājyakṣaḥ
pitā mātā bhrātara enamāhurna jānīmo nayatā baddhametam

8.5

8.6

8.7

akṣāsas idaṃṅ kṛśino nivodine nikṛtvānastapanāstāpayiṣṇavaḥ
kumāradṛṣṇā jayataḥ punarhaṇo madhu vā saṃpṛktāḥ kitavasya barhaṇā

8.8

tripañcāśaḥ krīḷati vrātaṃ eṣāṃ deva iva savitā satyadharmā
ugrasya cinmanyave nā namante rājā cidebhyo nama itkṛṇoti

8.9

nīcā vartanta upari sphurantyahastāso hastavantaṃ sahante
divyā aṅgārā iriṇe nyuptāḥ śītāḥ santo hṛdayaṃ nirdahanti

8.10

jāyā tapyate kitavasya hīnā mātā putrasya carataḥ kva svit
ṛṇāvā vibhyaddhanamicchamāno anyeṣāmastamupa naktameti

8.11

striyaṃ dṛṣṭvāya kitavaṃ tatāpa anyeṣāṃ jāyāṃ sukṛtaṃ ca yonim
pūrvāhṇe aśvām̐ ayuje hi babhrūn so agnerante vṛṣalaḥ papāda

8.12

yo va̍ḥ senānīrma̍ha̱to ga̱ṇasya̱ rājā̱ vrāta̍sya pratha̱mo ba̱bhūva̍
tasmai̍ kṛṇomi̱ na dhanā̍ ruṇadhi̱ daśāhaṃ prācī̱stadṛ̱taṃ va̍dāmi

8.13

akṣairmā dīvyaḥ kṛṣimitkṛṣasva vitte ramasva bahu manyamānaḥ
tatra gāvaḥ kitava tatra jāyā tanme vi caṣṭe savitāyamaryaḥ

8.14

9.1

mitram | kṛṇudhvam | khalu | mṛḷata | naḥ | mā | naḥ | ghoreṇa | carata | abhi | ghṛṣṇu | ni
vaḥ | nu | manyuḥ | viśatām | arātiḥ | anyaḥ | babhrūṇām | prasitau | nu | astu
ekārṇave tu trailokye brahmā nārāyaṇātmakaḥ
bhogiśayyagataḥ śete trailokyaprāsavṛṃ hitaḥ|| (viṣṇu pu. 1|3|23)
śyanta phā3l phā3liti| taddhiraṇyamāṇḍaṃ samaiṣat (jaimini brāhmaṇa 3|360)
tadanantara prasarpaṇa arthāt āge bar̤hane kī kriyā huī-so'sminnandhe tamasi prāsarpat
(tāṇḍaya brā. 16|11)| anta meṃ usane pariplavana arthāt tairate hue cāroṃ ora
paribhramaṇa karane kī kriyā kī (de. ūpara śa. brā. 11|1|6|1)| pariplavana
kī kriyā eka saṃvatsara taka huī| prajāpati hiraṇyagarbha kā eka saṃvatsara manuṣya
bhāṇḍaṃ vyasṛjat (śa. brā. 11|1|6|2) |¹
rajataṃ ca suvarṇaṃ cābhavatām| tadyadrajataṃ seyaṃ pṛthivī| yat suvarṇaṃ sā dyauḥ
ādhārabhūta karor̤oṃ aise aṇḍoṃ kā ullekha hai—
aṇḍānāmīdṛśānāṃ tu koṭayo jñeyāḥ sahasraśaḥ
tiryagūrdhvamadhastācca kāraṇasyādhyayātmanaḥ|| (vāyu pu. 46|151)
hiraṇyagarbhaḥ samavartatāgre bhūtasya jātaḥ patireka āsīt
sa dādhāra pṛthivīṃ dyāmutemāṃ kasmai devāya haviṣā vidhema

9.2

ya ātmadā baladā yasya viśve upāsate praśiṣaṃ yasya devāḥ
yasya chāyāmṛtaṃ yasya mṛtyuḥ kasmai devāya haviṣā vidhema

9.3

yaḥ prāṇato nimiṣato mahitvaika idrājā jagato babhūva
ya īśe asya dvipadaścatuṣpadaḥ kasmai devāya haviṣā vidhema

9.4

yasyeme himavanto mahitvā yasya samudraṃ rasayā sahāhuḥ
yasyemāḥ pradiśo yasya bāhū kasmai devāya haviṣā vidhema

9.5

yena dyaurugrā pṛthivī ca dṛḷhā yena svaḥ stabhitaṃ yena nākaḥ
yo antarikṣe rajaso vimānaḥ kasmai devāya haviṣā vidhema

9.6

9.7

āpo ha yad bṛhatīrviśvamāyan garbhaṃ dadhānā janayantoragnim
tato devānāṃ samavartatā'surekaḥ kasmai devāya haviṣā vidhema

9.8

yaścidāpo mahinā paryapaśyaddakṣaṃ dadhānā janayantīrayajñam
yo deveṣvadhi deva eka āsīt kasmai devāya haviṣā vidhema

9.9

mā no hiṃsījjanitā yaḥ pṛthivyā yo vā divaṃ satyadharmā jajāna
yaścāpaścandrā bṛhatīrjajāna kasmai devāya haviṣā vidhema

9.10

prajāpate na tvadetānyanyo viśvā jātāni pari tā babhūva
yatkāmāste juhumastanno astu vayaṃ syāma patayo rayīṇām

10.1

10.1-2

saṃsa̱midyu̍vase vṛṣa̱nnagne̱ viśvā̱nyarya̱ ā
i̱ḷaspade̱ sami̍dhyase̱ sa no̱ vasū̱nyā bha̍ra

10.2

saṃ gacchadhvaṃ saṃ vadadhvaṃ saṃ vo manāṃsi jānatām
devā bhāgaṃ yathā pūrve saṃjānānā upāsate

10.3

samāno mantraḥ samitiḥ samānī samānaṃ manaḥ saha cittameṣām
samānaṃ mantramabhi mantraye vaḥ samānena vo haviṣā juhomi

10.4

10.1-3

yajjāgrato dūramudaiti daivaṃ tadu suptasya tathaivaiti
dūraṃgamaṃ jyotiṣāṃ jyotirekaṃ tanme manaḥ śivasaṃkalpamastu

10.2-2

yena karmāṇyapaso manīṣiṇo yajñe kṛṇvanti vidatheṣu dhīrāḥ
yadpūrvaṃ yakṣamantaḥ prajānāṃ tanme manaḥ śivasaṃkalpamastu

10.3-2

yajjñānamuta ceto dhṛtiśca yajjyotirantaramṛtaṃ prajāsu
yasmānna ṛte kiñcana karma kriyate tanme manaḥ

10.4-2

yenedaṃ bhūtaṃ bhuvanaṃ bhaviṣyatparigṛhītamṛtena sarvam
yena yajñastāyate saptahotā tanme manaḥ śivasaṃkalpamastu

10.5

yasminnṛcaḥ sāma yajūṃṣi yasmin pratiṣṭhitā rathanābhāvivārāḥ
yasmim̐ścittaṃ sarvaṃ otaṃ prajānāṃ tanme manaḥ śivasaṃkalpamastu

10.6

suṣārathiraśvāniva yanmanuṣyānnenīyate'bhīśubhirvājina iva
hṛtpratiṣṭhaṃ yadajiraṃ javiṣṭhaṃ tanme manaḥ śivasaṃkalpamastu

11.1

ā brahman brāhmaṇo brahmavarcasī jāyatāmā rāṣṭre rājanyaḥ śūraḥ iṣavyo'tivyādhī mahāratho jāyatāṃ dogdhī dhenurvoḍhānaḍvānāśuḥ saptiḥ purandhiryoṣā jiṣṇū ratheṣṭhāḥ sabheyo yuvāsya yajamānasya vīro jāyatāṃ nikāme nikāme naḥ parjanyo varṣatu phalavatyo na oṣadhayaḥ pacyantāṃ yogakṣemo naḥ kalpatām
sahṛdayaṃ sāṃmanasyamavidveṣaṃ kṛṇomi vaḥ
anyo anyamabhi haryata vatsaṃ jātamivāghanyā

11.2

anuvrataḥ pituḥ putro mātrā bhavatu saṃmanāḥ
jāyā patye madhumatīṃ vācaṃ vadatu śantivām

11.3

mā bhrātā bhrātaraṃ dvikṣan mā svasāramuta svasā
samyañcaḥ satratā bhūtvā vācaṃ vadata bhadrayā

11.4

yena devā na viyanti no ca vidviṣate mithaḥ
tatkṛṇmo brahma vo gṛhe saṃ jñānaṃ puruṣebhyaḥ

11.5

jyāyaṃsvantaścittino mā vi yauṣṭa saṃrādhayantaḥ| sadhurāścarantaḥ
anyo anyasmai valgu vadanta etat sadhrīcīnān vaḥ saṃmanasaskṛṇomi

11.6

samānī prapā saha vo'nnabhāgaḥ samāne yoktre saha vo yunajmi
samyañco'gniṃ saparyatārā nābhimivābhitaḥ

11.7

sadhrīcīnān vaḥ saṃmanasaskṛṇomyeka'nuṣṭīntsaṃvanaṃnen sarvān
devā īvāmṛtaṃ rakṣamāṇāḥ sāyaṃprātaḥ saumanaso vo'stu

12.1

satyaṃ bṛhadṛtamugraṃ dīkṣā tapo brahma yajñaḥ pṛthivīṃ dhārayanti
sā no bhūtasya bhavyasya patnyuruṃ lokaṃ pṛthivī naḥ kṛṇotu

12.2

asambādhaṃ madhyato mānavānāṃ yasyā udvataḥ pravataḥ samaṃ bahu
nānāvīryā oṣadhīryā bibharti pṛthivī naḥ prathatāṃ rādhyatāṃ naḥ

12.3

yasyāṃ samudra uta sindharāpo yasyāmannaṃ kṛṣṭayaḥ sambabhūvuḥ
yasyāmidaṃ jinvati prāṇadejatsā no bhūmiḥ pūrvapeye dadhātu

12.4

yasyāścatasraḥ pradiśaḥ pṛthivyā yasyāmannaṃ kṛṣṭayaḥ sambabhūvuḥ
yā bibharti bahudhā prāṇadejatsā no bhūmirgoṣvapsu anne dadhātu

12.5

yasyāṃ pūrve pūrvajanā vicakrire yasyāṃ devā asurānabhyavartayan
gavāmaśvānāṃ vayasaśca viṣṭhā bhagaṃ varcaḥ pṛthivī no dadhātu

12.6

viśvambharā vasudhānīṃ pratiṣṭhā hiraṇyavakṣā jagato niveśanī
vaiśvānaraṃ bibhratī bhūmiragnimindraṛṣabhā draviṇe no dadhātu

12.7

yāṃ rakṣantyasvapnā viśvadānīṃ devā bhūmiṃ pṛthivīmapramādam
sā no madhu priyaṃ duhāmatho ukṣatu varcasā

12.8

yārṇave'dhi salilamagra āsodyāṃ māyābhiranvacaranmanīṣiṇaḥ
yasyā hṛdayaṃ parame vyomantsatyenāvṛtamamṛtaṃ pṛthivyāḥ
sā no bhūmistviṣiṃ balaṃ rāṣṭre dadhātūttame

12.9

yasyāmāpaḥ paricarāḥ samānīrahorātre apramādaṃ kṣaranti
sā no bhūmirbhūridhārā payo duhāmatho ukṣatu varcasā

12.10

yāmaśvināvamimātā viṣṇuryasyāṃ vicakrame
indro yāṃ cakra ātmane 'namitrāṃ śacīpatiḥ|³
sā no bhūmirvi sṛjatāṃ mātā putrāya me payaḥ

12.11

girayaste parvatā himavanto'raṇyaṃ te pṛthivi syonamastu
vabhruṃ kṛṣṇāṃ rohiṇīṃ viśvarūpāṃ dhruvāṃ bhūmiṃ pṛthivīmindraguptām
ajīto'hato akṣato'dhyaṣṭhāṃ pṛthivīmaham

12.12

yatte madhyaṃ pṛthivi yacca nabhyaṃ yāsta ūrjastanvaḥ sambabhūvuḥ
tāsu no dhehyabhi naḥ pavasva mātā bhūmiḥ putro ahaṃ pṛthivyāḥ
parjanyaḥ pitā sa u naḥ pipartu

12.13

yasyāṃ vediṃ parigṛhṇanti bhūmyāṃ yasyāṃ yajñaṃ tanvate viśvakarmāṇaḥ
yasyāṃ sīyante svaravaḥ pṛthivyāmūrdhvāḥ śukrā āhutyāḥ purastāt
sā no bhūmirvardhayadvardhamānā

12.14

yo no dveṣṭi pṛthivi yaḥ pṛtanyādyo'bhidāsānmanasā yo vadhena
taṃ no bhūmi randhaya pūrvakṛtvari

13.1

atha aikṣvākaṃ varuṇo jagrāha, tasya hodaraṃ jajñe, tadu ha rohitaḥ śuśrāva, so'raṇyād grāmameyāya, tamindraḥ puruṣarūpeṇa paryatyovāca—
nānāśrāntāya śrīrastīti rohita śuśruma
pāpo nṛṣadvaro jana indra iccarataḥ sakhā caraiveti, iti

13.2

caraiveti vai mā brāhmaṇo 'vocaditi ha dvitīyaṃ saṃvatsaramaraṇye cacāra, so'raṇyād grāmameyāya tamindraḥ puruṣarūpeṇa paryetyovāca—
puṣpiṇyau carato jaṅghe bhūṣṇurātmā phalagrahiḥ
śere'sya sarve pāpmānaḥ śrameṇa prapathe hatāścaraiveti, iti

13.3

caraiveti vai mā brāhmaṇo'vocaditi ha tṛtīyaṃ saṃvatsaram araṇye cacāra, so'raṇyād grāmameyāya, tamindraḥ puruṣarūpeṇa paryetyovāca—
āste bhaga āsīnasyordhvastiṣṭhati tiṣṭhataḥ
śete nipadyamānasya carāti carato bhagaścaraiveti, iti

13.4

caraiveti vai sā brāhmaṇo'vocaditi ha caturthaṃ saṃvatsaramaraṇye cacāra,
so'raṇyād grāmameyāya, tamindraḥ puruṣarūpeṇa paryetyovāca—
kaliḥ śayāno bhavati saṃjihānastu dvāparaḥ
uttiṣṭhaṃstretā bhavati kṛtaṃ sampadyate caraṃścaraiveti

13.5

tāścottarottaraśreṣṭhatvāt kalidvāparatretākṛtayugaiḥ samānāḥ | tataścarato'sya sarvottamatvāccaraiveti
caraiveti vai mā brāhmaṇo'vocaditi ha pañcamaṃ saṃvatsaramaraṇye cacāra, so'raṇyād grāmameyāya, tamindraḥ puruṣarūpeṇa paryaityovāca—
caranvai madhu vindati caran svādumudumbaram
sūryasya paśya śremāṇaṃ yo na tandrayate caran caraivaiti, iti

14.1

vāggha vāḍaaitasyāgnihotrasyāgnihotrī| mana sa eva vatsastadidammanaśca vākca samānameva sannāneva tasmātsamānyā rajjvā vatsañca mātarañcābhidadhati tejaḍaeva śraddhā satyamājyam

14.2

tadvaitajjanako vaidehaḥ | yājñavalkyamupapraccha vetthāgnihotraṃ yājñavalkyā 3 sa iti veda samrāḍiti kimiti paya sa eveti

14.3

yatpayo na syāt | kena juhuyā ' iti brīhiyavābhyāmiti yadbrīhiyavau na syātāṃ kena juhuyā ' iti yā anyā'oṣadhaya ' iti yadanyā' oṣadhayo na syuḥ kena juhuyā ' iti yā 'āraṇyā ' oṣadhaya ' iti yadāraṇyā ' oṣadhayo na syuḥ kena juhuyā ' iti vānaspatyeneti yadvānaspatyaṃ na syāt kena juhuyā ' ityadbhiriti yadāpo na syuḥ kena juhuyā ' iti

Vaidikasangraha (Vaidikasaṅgraha)

Contents

Text