Kathakagrihyasutra 83.3

83.3

tisra uṣaso vāktrayātmanā stūyante ṛtvigbhiḥ| vaikharī madhyamā paśyantīti tisro vācaḥ sūkṣmāyā mūlaprakṛtitvenātrā'vivakṣaṇāt| ṛtasya yajñasya satyasya ca brahmasvarūpasya ca prāptau panthāna upāyāstisro vācaḥ anvāguḥ anvāgatāḥ vivartaṃ pariṇāmaṃ vā prāptāḥ| trayo gharmāso anu retasāguḥ, tāstisro vācaḥ trayo gharmāsaḥ, gharma eva gharmāsaḥ| ‘ājjaserasuka’ (7.1.50) retasā brahmabījenānvāgatāḥ| gharmaśabdaḥ sāravacanaḥ, vāktrayasya tu sāratvaṃ jagattrayasya tadanvayāt tadvyatirekeṇāpratibhāsāt| tatraikā vaikharī vāk prajāṃ rakṣati prajāyamānaṃ sarvaṃ pālayati saṃpādayati uccāryamāṇeṇa mantreṇa sarvasya yajñasya sāṅgasya sampādanāt| ekā anyā madhyamā vāk ūrjamannaṃ rakṣati saṅkalpayati devatoddeśena dravyasaṃkalpatvādubhāgasya| ekā anyā punaḥ kṣatraṃ balaṃ rakṣati paśyantyātmikā vāk dravye yajñopayogini kriyamāṇe kośaśūnyatvaṃ bhavatītyādilobhamūlāsāttvikasaṅkalpākaluṣiteti| sāttvike nirvibhāge karmakartavyatāsaṅkalpe sati yajñasya phalajananaśaktiḥ, yajamānasya ca phalaṃ bhogaphalaṃ rakṣitaṃ bhavati| asāttvikasaṅkalpo hi niṣphalaḥ| keṣāṃ prajādikāṃ rakṣati| devayūnāṃ, dīvyanti dyotante karmasu kauśaleneti devā yajamānā ṛtvijaśca, ta eva yuvānaḥ samarthāḥ karmasu, teṣām| itthaṃ tāvadyajñopāyatvamuṣovivartarūpavāktrayasya, sūkṣmavāgātmakabrahmaprāptyupāyatvamapītyam - devayūnāṃ yajamānādīnāṃ prajāṃ nityanaimittikādimokṣopāyabhūtakarmarūpāmekā vaikharī atra vidyātmikā rakṣati anuṣṭhāpayati| anyā madhyamā ūrjā balaṃ pālayati, saṅkalpaviśeṣanigaḍanibandho hi antarrātmā viṣayapavanairapahiyate | anyā paśyantī kṣatraṃ sarvaśaktyātmakaṃ vāgrūpaṃ brahma rakṣati taddvāreṇa tatprāpteḥ | yadvā trayo dharmāsaṅgīṇi savanāni tadadhiṣṭhātṛdevatāviśeṣāśca, tairhi yajñaḥ samāpyate | savanadevatāstu irā sarasvatī bhāratī, irā pṛthivī sarasvatī, antarikṣaṃ bhāratī dyauḥ | tatra pṛthivī prajāṃ putrādikāṃ rakṣati, antarikṣamūrjamannaṃ rakṣati vṛṣṭidānadvāreṇa, dyaustu kṣatasya duḥkhasya trāṇaṃ rakṣati niratiśayaprītyātmakatvāt svargasya | tāścaitāstisra uṣaso vidyābhāgātmanā prakāśamānatvāt | agnirāditya indra iti vā savanadevatāḥ ||