Vedamrita 8

Vedāmṛta 8

Language: Sanskrit

8.1 — 9 parts
8.6 — 4 parts
8.3 — 4 parts
8.6-2 — 4 parts

8.1.1

tubhya̭me॒va ja̭ri॒manvardha̭tāma॒yaṃ mā॒manve mṛ॒tyavo̭ hi̭siṣuḥ śa॒taṃ ye .
mā॒teva̭ pu॒traṃ prama̭nā u॒pasthḙ mi॒tra ena̭ṃ mi॒triyā̭tpātvaṃha̭saḥ ..1..
mi॒tra ena॒ṃ varṷṇo vā ri॒śādā̭ ja॒rāmṛ̭tyuṃ kṛṇutāṃ saṃvidā॒nau .
tada॒gnirhotā̭ va॒yunā̭ni वि॒dvān viśvo̭ de॒vānā̭ ja॒nimā vi̭vakti ..2..
tvamī̭śiṣe pa॒śūnāṃ pārthi̭vā॒nāṃ ye jā॒tā u॒ta vā ye ja̭ni॒trāḥ .
memaṃ prā॒ṇo hā̭sī॒nmada̭pā॒no memaṃ mi॒trā va̭dhiṣu॒rmo a॒mitrāḥ ..3..
dyauṣṭā̭ pi॒tā pṛ̭thi॒vī mā॒tā ja॒rāmṛ̭tyuṃ kṛṇutāṃ saṃvidā॒ne .
yathā॒ jīvā॒ adi̭teru॒pasthḙ prāṇāpā॒nābhyā̭ṃ gu॒ptaḥ śa॒taṃ himā̭: ..4..
i॒mama̭gna॒ āyṷṣe॒ varca̭se naya pri॒yaṃ reto̭ varuṇa mi॒trarājan .
mā॒tevā̭smā adite॒ śarma̭ yaccha॒ viśvḙ devā ja॒rada̭ṣṭi॒ryathā̭sat ..5..
bhāvārtha:–manuṣya pākī vṛddhāvasthā sudhīnuṃ dīrghāyu prāpta
kare. te daramyāna seṃkaḍo ghātonā prasaṃgo ene śira gujare topaṇa
temāṃthī teṇe ūgarī javuṃ rahyuṃ. mātā jema potānā priya putrane
dīrghāyuṣyanī maryādā.
ye anye śataṃ mṛtyavaḥ te imaṃ mā hiṃsiṣuḥ ( maṃ. 1 )
sādhana
dīrghajīvana prāpta karavānuṃ sādhana cothā maṃtramāṃ ṭūṃkamāṃ
darśāvāyuṃ che, te ā pramāṇe:–
prāṇāpānābhyāṃ guptitaḥ śataṃ himā jīvāḥ | ( maṃ. 4 )
enuṃ kāryakṣetra
śvāsa ane ucchvāsa rūpī prāṇanuṃ kārya to āpaṇane pratyakṣa.
dekhāya che. prāṇāyāma dvārā prāṇanī tākātamāṃ vadhāro thāya che ane
enī badhī kriyāo paṇa bhalī bhāṃte cālī śake che. sādhāraṇa rīte
' bhastrā ' tathā ' ujjāyī ' prāṇāyāmo ā anuṣṭhāna māṭe
pūratā che. bhastrā prāṇāyāma dhāvānā dhokānī gati jevī vegabaṃdha

8.1.2

śvāsocchvāsanī kriyā karavāthī siddha thāya che. e thoḍā vakhata
sudhī ja thai śake che. lāṃbo vakhata sugamatāpūrvaka karī śakāya
evo prāṇāyāma to ' ujjayī ' che. te nāka vāṭe śāṃta dhīrī
gatiyī avājayukta śvāsocchvāsanī kriyā karavāthī siddha thāya che.
śvāsa letī vakhate paṇa avāja nīkaḻavo joie ane ucchvāsa
kahetāṃ śvāsa choḍatī vakhate paṇa avāja thavo joie. kuṃbhaka
karavo hoya to karavo ane na karavo hoya to kaṃī nahi. ā
prāṇāyāma ati sugama ane bahu āsānīthī thaī śake tevo che,
ne te koī paṇa vakhate sahelāithī karī śakāya tema che. ā
prāṇāyāma saumya kahetāṃ śāṃta ne sahelo hovā chatāṃ paṇa prāṇanī
śakti vadhāravānā ā kārya māṭe bahu ja upayogī che.
ā pramāṇe prāṇanuṃ baḻa vadhāravānuṃ anuṣṭhāna thatuṃ rahevāthī
apānakṣetra para paṇa teno prabhāva paḍe che ne tyāṃ paṇa pariṇāma
jaṇāvā māṃḍe che. apānanuṃ kārya paṇa uttama prakāre cālavā lāge
che. apānanuṃ kārya malamūtrano tyāga karavo tathā koṭhāmāṃnā vāyuone
nīcenā bhāgo dvārā choḍavā e che, ne te enāthī bane che. bījāṃ
yogasādhano paṇa jāṇītā sādhako pāsethī ā viṣaya pūratāṃ jāṇī
lai śakāya.
ā rīte prāṇa ane apānanī śaktiomāṃ vadhāro karavāthī
imaṃ prāṇaḥ mā hāsīt, mā apānaḥ | ( maṃ. 3 )
svāsthya kiṃvā āreāgya ane dīrghāyuṣane prāpta karavānī ā
ja cāvī che. प्राणापानाभ्यां गुप्तः yāne prāṇa tathā apānadvārā je surakṣita bane che, te khātrīthī seā varṣaneā āvaradā jīvī
śake che. eṭalā māṭe dīrghāyune vāṃcchanāra eke eka jaṇe peātānī
aṃdaranī ā banne śaktione jema bane tema vikasāvye javī.
vadha

8.1.3

prāṇa apānanī śaktio baḻavāna bane ane śarīrasvāsthya
paṇa uttama rahe, te chatāṃ paṇa vadha, katala, akasmāta vagere aṇudhārī āphateā dvārā paṇa mānavīnī jīṃdagī kapāī jāya e banavājega
che. dharmayuddha vagerenā prasaṃgeāne bājue mūkīśuṃ. kemake evāmāṃ
bhāga letāṃ letāṃ maraṇane varyāthī teā dharma ja hāṃsala thāya che. e
sivāyanā bījā vadheā ane bījī ghāteā paṇa manuṣya–jīvanamāṃ
saṃbhavita che. paraṃtu temane dūra karavāṃ yā ṭāḻavāṃ e manuṣya sattānī
vāta nathī. chatāṃ keāi keāi prasaṃgeāmāṃ peātānī aṃdara rahelā ahiṃsā
bhāvane vadhāvavāthī tathā sārvatrika premadṛṣṭi yāne sarva keāinā tarapha
premabhāvanī vṛddhi karavāthī ghātaka leākeānāṃ mana paṇa sudharī jaī
śake che. paraṃtu evī siddhi yeāgānuṣṭhāna tema ja dīrgha ātmasaṃyama
dvārā ja meḻavī śakātī heāvāthī sahune māṭe te śakya nathī. tethī
janasamudāyane māṭe teā īśaprārthanā e ja eka sugama sādhana heāi
te saṃbaṃdhamāṃ 3 jā maṃtramāṃ kahyuṃ che ke—
īśaprārthanā
imaṃ mitrāḥ mā vadhiṣuḥ mā amitrāḥ | ( મં. ૩ )
“ he īśvara ! mitra tema amitra paikī keāi ja eneā vadha na
kare (evī kṛpā karaje !)”
trījo maṃtra parameśvaranī prārthanā saṃbaṃdhīno ja che. “bhūta
tema ja bhaviṣya kāḻamāṃ badhāṃ prāṇīono eka ja īśvara che.
badhāṃnuṃ pālana te ja kare che. enī kṛpāthī ā māṇasano vadha na
thavā pāme ane enuṃ ārogya paṇa uttama rīte jaḻavāi rahe.”
trījā maṃtrano ā bhāva īśaprārthanānuṃ baḻa meḻavavānī jarūriyāta
sūcave che. carācara sakaḻa jagatanuṃ pālana karanāra to parameśvara ja

8.1.4

che. eṭale tenī bhakti karavāthī śraddhānuṃ baḻa je vadhe che te kaṃī
apūrva hoya che. śraddhāvāna loko ja e baḻane anubhavī śake che.
ane śraddhāpūrvaka bhagavānanī bhakti karavāvāḻā upāsakanuṃ ārogya
sāmānya rīte uttama prakāranuṃ hoya che, evuṃ moṭe bhāge jovāmāṃ
paṇa āve che. eṭalā māṭe ā dīrghāyuprāptinā sūktamāṃ
(tvaṃ īśiṣe) e trījā maṃtra dvārā īśvarabhaktino je upadeśa
āpavāmāṃ āvyo che te bahu ja mahattvano che. iśaprārthanānā ā
baḻa vihoṇā na rahī javāya e vācaka mātre khāsa jovuṃ. ā
baḻanī prāpti pachī ja bījāṃ sādhano lābhakārī nīvaḍe che. ā
baḻanī gerahājarīmāṃ bījāṃ game teṭalāṃ sādhano game teṭalāṃ nikaṭa
hoya topaṇa te khāsa phāyado karī śakatāṃ nathī. ā rahasya samajī
laīne pāṭhako sarva vighnone haranāra iśabhaktinuṃ baḻa potānī
aṃdara vadhāre e ja icchavāyogya.
devacaritronuṃ śravaṇa
dīrghāyu prāpta karavā kāje, śravaṇa tathā vācana je karāya te
devatāonāṃ caritronuṃ ja karāya e khāsa iṣṭa che. devo eṭale ke
devatāo jevā satpuruṣonāṃ jīvanacaritranā graṃtho sāṃbhaḻavā joie,
vā vāṃcavā joie, ane te te mahāpuruṣonī caritralīlāonuṃ
manana karavuṃ joie.
ājakāla to navalakathāo vagerenuṃ sāhitya evuṃ ghṛṇāpātra
bhāvāḻuṃ bahāra paḍe che ke, tenā vācana-śravaṇathī mānavīnā
vo śamavāne badale ūlaṭāṃ vadhavā pāme che, vīrya calita thāya
brahmacarya khaṃḍita bane che, ane bījī jātajātanī āpadāo
jāya che. paraṃtu aphasosa ke evāṃ pustakonuṃ prakāśana ājavadhatuṃ cālyuṃ che. āpaṇā deśamāṃ śuṃ ke itara deśomāṃ śuṃ,

8.1.5

darajjānāṃ māṇasonī, lekhanavyavasāyanā kṣetramāṃ, bharatī
. thatī hovāne kāraṇe halakā prakāranuṃ sāhitya jhājhuṃ prakaṭa
māṃḍyuṃ che, ne tene pariṇāme badhī vāte hāni ja hāni thaī
che. emāṃthī ūgaravā māṭe ā sūkta, bījā maṃtra dvārā,
cetīno sūra uccāre che ke:–
vaya̱nāni̍ vi̱dvān hotā̍ અગ્નિઃ
tat viśvā̍ de̱vānā̱ṃ jana̍mā viva̍kti | (મં૦ ૨)
arthāt ke–“badhāṃ ja karmone acchī rīte jāṇavāvāḻā
. agninā jevā tejasvī upadeśaka badhā devonāṃ jīvanacaritra
. kahī saṃbhaḻāve. ” ā maṃtra aneka dṛṣṭie manana karavāyogya
emāṃ prathama to upadeśakanā guṇa varṇavyā che. upadeśaka dilano
. temaja udāra hovo joie, potānā sarvasvano (होता)
na karavāvāḻo yāne bhoga āpavāvāḻo hovo joie, (अग्नि:)
agninā jevā tejasvī hovo joie, tathā (वयुनानि विद्वान्)
vyakartavyane yathāyogya rīte jāṇavāvāḻo hovo joie,
vā guṇa dharāvanāro hośiyāra ne sajāga upadeśaka ja lokono
rgadarśaka bhomiyo bane, lokone dharmamārgano bodha kare ane
kāne (देवा॒नां जनि̭मानि) devatāonāṃ jīvanacaritro suṇāve.
o potānā jīvana daramyāna kevāṃ kevāṃ śubha karmo karyāṃ, kevī
tanā paropakāra kevī rīte karyo, janatāno uddhāra keve prakāre
karyāṃ, vagere vagere tamāma vāto lokone te saraḻa rīte samajāvī de.
rākṣaso ane piśāconāṃ caritra vāṃcavā yā sāṃbhaḻavā na joie;
devonāṃ divya caritro najara sāme harahaṃmeśa rākhavāṃ joie. devonāṃ
ja jīvana ādarśa hoya che. rākṣasa ane piśāconāṃ, ṭhago ane
ḍākuonāṃ caritra bhūlecūke paṇa kāne dharavālāyaka nathī hotāṃ.
devatāonāṃ ucca caritrone ādarśa tarīke manuṣyo jo potānī

8.1.6

najara samakṣa rākhaśe to temanāṃ jīvana paṇa sudharī jaśe eṭaluṃ ja
nahi paṇa āyuṣyanī paṇa baḍhatī thaśe. āyuṣyanā vadhārā māṭe paṇa
ā eka uttama ilāja che. bhagavāna śrī rāmacaṃdranā jīvanane loko
potāno ādarśa gaṇe, rāvaṇanā jīvanane nahi ja. ājakāla navalakathā ne navalikānāṃ pustako mānavī aṃtaḥkaraṇone je bagāḍī rahyāṃ
che, temāṃthī ūgarī javāya tema karavānuṃ sūcana veda ahīṃ kare che.
enuṃ pālana jeṭaluṃ adhika thaśe teṭalo adhika phāyado jīvanavikāsanī
bābatamāṃ jaṇāśe.
ājakāla je caritro maḻe che te paṇa moṭe bhāge mananā
vikārane vadhāranārāṃ ja maḻe che. saṃyamaśīlatāne vadhāranārāṃ ne
poṣanārāṃ caritra graṃtho ochā maḻe che. eṭale sad‌graṃthonuṃ vācana
e ājakāla bahu agharī vāta thaī paḍī che. tathāpi ṛṣijanonī
kṛpāthī rāmāyaṇa, mahābhārata jevā graṃtho ane ṛṣipraṇīta bījā
kiṃmatī graṃtho āpaṇe tyāṃ mojūda che. e graṃthonuṃ manana karavāthī
bahu ja moṭo lābha manuṣyanā jīvanavikāsamāṃ thai śake tema che.
je loko ā vātanuṃ rahasya barābara pichānatā hoya yāne jeo
āma thavānī jarūra samajatā hoya, teo sārāṃ bodhaka jīvanacaritro
nirmāṇa karavā karāvavānī temaja vāṃcavā vaṃcāvavānī vyavasthā kare
e bahu ja icchavāyogya che. evuṃ thaśe to ja bhāvi prajāno jīvanasudhārano mārga saraḻa banaśe.
matalaba ke, “ divya caritronuṃ śravaṇamanana ” e dīrghāyu
prāpti māṭenuṃ eka amoluṃ sādhana che, evo upadeśa ā maṃtrabhāga
je āpe che te khūba agatyano che. dīrghāyune vāṃchanārāṃoe
ene amalamāṃ mūkavo joīe yāne ucca jīvanacaritronā vācana
mananano abhyāsa rākhavo joīe.

8.1.7

pāpathī bacatāṃ rahevuṃ
dīrghāyuṣya meḻavavā māṭe pāpathī potānī jātane ugārī
levānī paṇa parama āvaśyakatā che. pāpathī patana thāya che, eṭaluṃ ja
nahi paṇa rogādino upadrava lāgu paḍatāṃ āyuṣyanī dorī karapāī
jāya che. eṭalā māṭe ā sūktano pahelo maṃtra ja pāpathī bacatā
rahevānī sūcanā āpatāṃ kahe che ke—
mitra enaṃ mitriyāt aṃhasaḥ pātu | (મં.૧)
“ mitra ā manuṣyane mitrasaṃbaṃdhī pāpathī bacāve. ” śatru
saṃbaṃdhe thanārāṃ pāpothī to bacavuṃ joīe ja. paraṃtu keṭalāṃka loko
evuṃ paṇa mānavāvāḻā hoya che ke ‘ mitrane kāje, mitranā hita vāste
bhaluṃ būruṃ kaṃī paṇa karavāmāṃ koī jātano vāṃdho nahi.’ paṇa e mānyatā
barābara nathī. pāpa e haṃmeśāṃ pāpa ja che—pachī te game tene māṭe
ācaravāmāṃ kāṃ na āvyuṃ hoya ? pāpācaraṇanuṃ pariṇāma je patana
te to harakoī kissāmāṃ bhogavye ja chūṭako thavāno. mitranā lābhārthe
karelā pāpanuṃ paṇa evuṃ ja pariṇāma āvavānuṃ. eṭalā māṭe dīrghāyu
thavānī icchā rākhanārā mānavīe to pāpamātrathī bacatā rahevānī
kāḻajī avaśya rākhavī joīe. mitra potānā mitrane pāpakarma
karatāṃ vāre ane tene sīdhā mārge cālavānī salāha āpe, e ja
kharo mitradharma che. ‘pāpakarmanuṃ pariṇāma patana.’ e sūtra pratyeka
manuṣya potānā dilamāṃ kotarī rākhe ane potāno mitra pote
bhoga ane parākrama
imaṃ priyaṃ retaḥ āyuṣe varcase naya | ( મંત્ર ૫ )
devonī sahāya
૧. mitraḥ riśādaso varuṇaḥ saṃvidānau jarāmṛtyuṃ kṛṇutāṃ
( maṃ0 2 ).
.૨. dyauṣpitā pṛthivī mātā saṃvidāne tvā jarāmṛtyuṃ kṛṇutāṃ
( maṃ0 4 ).
૩. adite ! mātā iva śarma yaccha | ( મં૦ ૫ ).

8.1.8

.૪. viśve devāḥ ! jaradṛṣṭiḥ yathā asat | ( મં૦ ૫ ).
ahīṃ mitra varuṇa, sūrya, pṛthivī, aditi ane bījā badhā
devo manuṣyane dīrghāyuṣī banāvavāmāṃ sahāyabhūta thāo, evī prārthanā
karavāmāṃ āvī che. ethī spaṣṭa thāya che ke dīrghāyu meḻavavānī icchā
dharāvanārāe ā badhā devo sāthe avirodhī vartāva rākhavo joie.
devatāonī anukūḻatā ane emanī kṛpā para ja jo āyuṣyanī vṛddhino ādhāra che, to pachī emanī sāthe virodha rākhavānuṃ pālave ja
śī rīte ? sūryadeva potānā prakāśa dvārā sarvatra śuddhi karatā rahe
che ane e rīte āpaṇane dīrghāyu bakṣe che. eṭalā māṭe sūryaprakāśa
yāne taḍakāthī bhāgatā na rahevuṃ. sūryaprakāśane ṭāḻatā ja rahīe
to pachī dīrghāyu prāpta karavānī āpaṇī mahattvākāṃkṣā pāra
pāḍavāmāṃ sahāyakartā te kevī rīte banī śake ? evī rīte varuṇadeva
e samudranā deva che. samudrajaḻa, vṛṣṭijaḻa, sāmānyajaḻa e badhāṃ
jaḻanuṃ jīvana samudra ja che. ā jaḻa paikī game te jaḻathī paṇa
manuṣya potānī nirmaḻatā karatā rahe yāne nahāto dhoto rahe.
temaja bījī rīte lābha uṭhāvato rahe, to ja jaḻadevatā varuṇanī
sahāyano lābha te pāmī śake. mātṛbhūminī yogya upāsanā karatā
rahevāthī je rāṣṭrīya svātaṃtryanī prāpti thāya che, tenāthī manuṣya
kāryakṣama banī śake che ane pariṇāme dīrgha jīvana jīvavā bhāgyaśāḻī
bane che. bākīnā bījā devonī bābatamāṃ paṇa āvā ja prakāra
hoi vācaka pote te vicārapūrvaka samajī le ane e samajano
lābha uṭhāvī dīrghāyuṣī bane !
ā yā̍tu mi̱tra ṛ̱tubhi̍: kalpa̍mānaḥ sa̱ṃveśaya̍npṛthi̱vīmu̱sriyā̍bhiḥ

8.1.9

athā̱smabhya̱ṃ varu̍ṇo vā̱yura̱gnirbṛha̱drāṣṭraṃ sa̱ṃveśya̍ṃ dadhātu

8.2

dhā̱tā rā̱tiḥ sa̍vi̱tedaṃ ju̍ṣantā̱mindra̍stvaṣṭā̱ prati̍ haryantu me̱ vaca̍:
hu̱ve de̱vīmadi̍tiṃ śūra̍putrāṃ sajā̱tānā̍ṃ madhya̱meṣṭhā yathāsā̍ni

8.5

hve soma̭ṃ savi॒tāra॒ṃ namo̭bhi॒rviśvā̭nādi॒tyāṃ a॒hamṷttara॒tve .
a॒yama॒gnirdī̭dāya॒dīrghamatra॒ saṃjā॒tairi॒ddhoḍapra̭tibruvadbhiḥ .. 3 ..
i॒heda̭sātha॒ na pa॒ro ga̭māthe॒ryo go॒pāḥ pṷṣṭa॒pati॒rva ārja̭t .
a॒smai kāmā॒yopa̭ kāminī॒rviśvḙ vo de॒vā upa॒saṃya̭ntu .. 4 ..
saṃ vo̱ manā̍ṃsi̱ saṃ vra̱tā samākū̍tīrnamāmasi
a̱mī ye vi̍vra̱tā sthana̱ tānva̱ḥ saṃ na̍ṃyāmasi

8.6

a̱haṃ gṛ̍bhṇāmi̱ mana̍sā̱ manā̍ṃsi̱ mama̍ ci̱ttamanu̍ ci̱ttebhi̍reta
mama̱ vaśe̍ṣu̱ hṛda̍yāni vaḥ kṛṇomi̱ mama̍ yāta̱manu̍vartmāna̱ eta̍ṃ

8.6.p1.1

huve somaṃ savitāraṃ namobhiḥ
viśvānadityām̐ ahamuttarasye || ( મં૦ ૩ )
nnata thavānī spardhāmāṃ mane sahāya karavā māṭe bolāvuṃ chuṃ. ”
arthāt ke devatāo pāse huṃ evī sahāyatānī apekṣā rākhuṃ chuṃ
ke jethī karīne divya mārge huṃ unnati meḻavī śakuṃ.
“ उत्, उत्तर ” e śabdo eka eka karatāṃ caḍhiyātī
avasthānā sūcaka che. sādhāraṇa avasthāthī caḍhiyātī avasthā
‘ उत् ’ avasthā kahevāya che, ane tenāthī caḍhiyātī avasthā
‘ उत्तर ’ avasthā kahevāya che ne te vadhāre śreṣṭa hoya che. manuṣye
sadā ‘ uttaratva ’ prāpta karavāne mathavuṃ evuṃ ā trījā maṃtranuṃ
sūcana che. arthāt ke potānī vartamāna avasthā karatāṃ ucca
avasthā prāpta karavānī kośiṣa manuṣya mātre alabatta karavī ja,
paraṃtu enā karatāṃ ya eka pāyarī upara caḍhavānī mahattvākāṃkṣā
hradayamāṃ sevavī ne e ja dhyeya najara samakṣa rākhavuṃ. “ ut–ttara–
tva ” e śabdamāṃ ā prakārano badho bhāva rahelo che, enī noṃdha
vācakoe atre jarūra levī ghaṭe.
ā adhika ucca avasthā divya mārge ja prāpta karavī
joie. “ śreya ane preya ” athavā to “ daivī ane āsurī ”
evā vibhinna mārgo manuṣyanī sāme āve che, temāṃthī śreya
arthāt daivī mārgonuṃ avalaṃbana karavāthī manuṣyanuṃ kalyāṇa thāya
che, jyāre bījā mārge cālavāthī hāni thāya che. āsurī mārgane
dūra karavā māṭe tathā śreya mārgane anusaravānī preraṇā karavā māṭe
ā maṃtramāṃ “ devatāonī namratāpūrvaka prārthanā ” karavā bābata
sūcavyuṃ che. devatāonī namratāpūrvaka prārthanā karanāra māṇasa
nikṛṣṭa mārga prati sahasā ḍaga nathī bharato. devatāonī sahāyatā

8.6.p1.2

māṭenī prārthanā āma manuṣyanā vikāsanuṃ kāraṇa bane che. daivī
mārge cālavā māṃḍyā pachī paṇa keṭalāṃka māṇasa āsurī bhāvasāomāṃ phasāī paḍe che. evā adhavaca thanārā patanamāṃthī bacavā
sārū cotho maṃtra sūcave che ke—
iha it asatha, na paro gamātha | (મં. ૪)
unnatino mārga
manuṣya e sāmājika prāṇī hovāthī unnatine kāje eṇe
sāṃghika jīvana svīkāravuṃ joie. chūṭā chūṭā rahenāra manuṣyanī
unnati kadāpi saṃbhavatī nathī. sāmudāyika jīvanane māṭe jeṭalā
svārthatyāganī jarūra paḍe che, teṭalī vaiyaktika jīvanane māṭe nathī
paḍatī. eṭalā māṭe sāmudāyika jīvana svīkāranārāṃoe potāno
aṃgata vyavahāra evā prakārano rākhavo joie ke je samājanī
aṃdara virodha jagāḍanāro na hoya. ā bābata pāṃcamo maṃtra
upadeśe che ke—
saḥ manāṃsi saṃ, vaḥ vratāni saṃ; vaḥ ākūtīḥ sam | (મં. ૫)
amī ye vivratā sthana tāntraḥ saṃ namayāmasi || (maṃ. 5).
sudhārānā prāraṃbha
śake che, e vāta harahaṃmeśa dhyānamāṃ rahevī joie. potānāṃ
aṃtaḥkaraṇane sudhāryā vinā ja pārakāṃone sudhāravānī bhāṃjagaḍamāṃ
je loko ūtarī paḍe che, te loko na to e bhāṃjagaḍane pāra pāḍī
śake che, ke na potānī unnati sādhī śake che. eṭalā māṭe veda
ā sūktanā chaṭhṭhā maṃtramāṃ svasudhāraṇā para bhāra mūkī potānā
sudhārā dvārā ja jagatane sudhāravāno upadeśa āpatāṃ kahe che ke—
ahaṃ manasā manāṃsi gṛhṇāmi
mama citteṣu vaḥ hṛdayāni kṛṇomi || ( maṃ. 6 ).
mama̍ ci̱ttaṃ ci̱ttebhi̱: anu̍ eta
mama̍ yā̱taṃ anu̍vartmāna̱ eta̍ || (મં. ૬).
kahevāno adhikāra prāpta thāya che. evo adhikārī puruṣa kahe che

8.6.p1.3

ke—“ mārā mārge mārī sāthe sāthe cālo. tamārāṃ citta mārā
cittane anukūḻa banāvīne cālo ’(maṃ: 6). ”. arthāt ke je
mārge huṃ jaī rahyo chuṃ te mārge tame paṇa āvoḥ ā mārgane
anusaravāthī tamārūṃ kalyāṇa ja thatuṃ raheśe. āvī rīte ne āvī
avasthāmāṃ puṇyātmā puruṣa janatāneā mārgadarśaka banī rahe che.
enuṃ ācaraṇa ane enuṃ jīvana bījāṃo māṭe mārgadarśaka arthāt
ādarśa banī jāya che.
saṃveśya rāṣṭra
āvo mārgadarśaka ādarśa jīvana jīvanārā dharmātmā va
puṇyātmā puruṣo je rāṣṭramāṃ vadhāre pramāṇamāṃ hoya ane jyāṃnā
lokasamudāya ene anukūḻa ācāravicāravāḻo hoya, e rāṣṭra
‘ saṃveśya rāṣṭra ’ gaṇāya; kemake emāṃ saṃveśana kahetāṃ praveśa
karīne sukhe vasavāṭa karī śakāya evo e deśa hoya che. evā
deśamāṃ māṇasa khuśīthī jāya ne ānaṃde rahe. evuṃ surāṣṭra devatāonī kṛpāthī amane vasavāṭa māṭe maḻe e bhāvanī prārthanā
pahelā ja maṃtramāṃ nīce pramāṇe cheḥ—
arthāt ke’“ amo badhāṃne dākhala thavā yāne vasavāyogya
viśāḻa rāṣṭra bhagavāna āpo ! ” arthāt ke devatāonī kṛpāthī
amone evuṃ uttama ādarśa rāṣṭra prāpta thāo, athavā amāro
deśa evo ja bane ! āvā surāṣṭranī aṃdara ‘ huṃ pramukha banīśa ’
evī mahattvākāṃkṣā dareka jaṇa bedhaḍaka potānā dilamāṃ sevī śake,
kāraṇa ke evā sudeśamāṃ koi paṇa kāraṇasara koinī paṇa sāthe
yathā̍ sa̱jātā̱nāṃ madhya̱meṣṭhā asāni̍ | (મં. ૨).
rāṣṭrīya agni
aya̱magnirdvīdā̍yada̱dīrghamedha̱ sajā̱taira̱ḍḍo'pra̍tibruva̱dbhiḥ | (મં. ૩).
rāṣṭranā peāṣaka
āvī rītanā rāṣṭranā sācā peāṣaka be ja prakāranā leke

8.6.p1.4

thai śakatā heāi tenuṃ varṇana ceāthā maṃtra dvārā karavāmāṃ āvyu' che:—
iryoṃ gopā puṣṭapartiva ājhat . ( maṃ. 4 ).
“ antane pedā karavāvāḻā tathā ( go-pā ) gāyeānuṃ rakṣaṇa
peāṣaṇa karavāvāḻā–e be prakāranā leke ja puṣṭikartā bane che. ”
ā maṃtrabhāga atyaṃta manana karavālāyaka che. anājane
pakavanāreā kheḍūta tathā gāyeānī rakṣā karanāre geāvāḻa e be vargo
ja rāṣṭranī puṣṭinī dṛṣṭie jarūranā che. rāṣṭrane pāyeā majabūta
banāvavānuṃ kārya ā be varganā upara ja avalaṃkhelu che tethī
keāi paṇa rājyavahivaṭamāṃ emanī sthiti sudhāravānī khāsa vyavasthā
rahevī joie. anna utpanna karanāra kheḍūta tathā geādhananī saṃbhāḻa
rākhanāra geāvāḻa e be vargo jyāṃ avadaśāmāṃ sabaḍatā hāya te rāṣṭranī
tuṣṭi puṣṭi kadāpi saṃbhavatī nathī. ā dṛṣṭie ā upadeśanuṃ mahattva
vācakeā āṃke ane ā prasaṃge ā upadeśa dvārā vede kevī mahattvabharī vāta kahī che te sadā smaraṇamāṃ rākhe.
śūraputrāvāḻī mātā
rāṣṭrane pāyeā “ saṃtāna kiṃvā prajā ” che. rāṣṭranāṃ putrā
ne putrīo ja rāṣṭranā bhāvi utkarṣa vā apakarṣanā kāraṇabhūta bane
che. saṃtatinī sācī keḻavaṇī mātā para ja ādhāra rākhe che.
eṭale mātāoe peātānā bālabaccāṃone kevī jātanuṃ śikṣaṇa
āpavuṃ e saṃbaṃdhamāṃ bījā maṃtramāṃ sūcavāyuṃ che ke—
śūraputrāṃ aditi devīṃ have . ( maṃ. 2 ).
“ śūraputrovāḻī adīna evī devī mātāne huṃ bolāvuṃ chuṃḥ
rāṣṭrīya śikṣaṇa
daivī sahāya
asmai kāmāyopa kāminīrviśve vo devā upa saṃyantu
( maṃ. 4 ).
ādhyātmika ādhibhautika ane ādhidaivika

8.6.p2

[ kāṃḍa 3 : sūkta 16 ]

8.6.p3

prātaḥkāḻe bhagavānanī prārthanā

8.6.p4

ṛṣiḥ-atharvā . devatā-bṛhaspatiḥ, bahudevatyam

8.4

prāta॒ra॒gniṃ prā॒tarindrḙ havāmahe prā॒tarmi॒trāvarṷṇā prā॒tara॒śvinā̭ .
prā॒tarbhaga̭ṃ pū॒ṣaṇa॒ṃ brahma̭ṇa॒spati̭ṃ prā॒taḥ soma̭mu॒ta ru॒draṃ ha̭vāmahe ..1..
prā॒ta॒rjita॒ṃ bhaga̭mu॒graṃ ha̭vāmahe va॒yaṃ pu॒tramadi̭te॒ryo vi̭dha॒rtā .
ā॒dhraści॒d yaṃ manya̭mānastu॒raści॒d rājā̭ ci॒d yaṃ bhaga̭ṃ
bha॒kṣītyāha̭ .. 2 ..
bhaga॒ praṇḙta॒rbhaga॒ satya̭rādho॒ bhage॒māṃ dhiya॒muda̭vā॒ dada̭nnaḥ .
bhaga॒ pra ṇo̭ janaya॒ gobhi॒raśvai॒rbhaga॒ pra nṛbhi̭rnṛ॒vanta̭ḥ syāma ..3..
u̱tedānī̱ṃ bhaga̍vantaḥ syāma̱ota pra̍pi̱tva u̱ta ma̍dhye̱ ahnā̍m
u̱todi̍tau maghava̱ntsūrya̍sya va̱yaṃ de̱vānā̍ṃ su̱matau̍ syāma

8.3.1

bhaga̭ṃ nu॒ bhaga̭vām̐ astu de॒vastena̭ va॒yaṃ bhaga̭vantaḥ syāma .
taṃ tvā̭ bhaga॒ sarva॒ ijjo̭havīti॒ sa no̭ bhaga pu॒rae॒tā bha̭ve॒ha ..5..
sama̭dhva॒rāyo॒paso̭ namanta da॒dhikrāvā̭veva॒ śuca̭ye pa॒dārtha̭ .
a॒rvā॒cī॒naṃ va̭su॒vida॒ṃ bhaga̭ṃ me॒ ratha̭mi॒vāśvā̭ vā॒jina॒ ā va̭hantu ..6..
aśvā̭vatī॒rgoma̭tīrna u॒ṣāso̭ vī॒rava̭tīḥ sada॒muccha̭ntu bha॒drāḥ .
ghṛ॒taṃ duhā̭nā vi॒śvata॒ḥ prapī̭tā yu॒yaṃ pā̭ta sva॒stibhi॒ḥ sadā̭naḥ ..7..
ādhraścidyaṃ manyamānasturaścidrājā cidyaṃ bhage bhakṣītyāha
( maṃ. 2 ).
yaḥ vidhartā | ( મં. ૨ ).
prātarjitaṃ aditeḥ putraṃ bhagaṃ | ( મં. ૨ )
che, paraṃtu kāḻanā prāraṃbhamāṃ ja prabhunā vijaya thayo che, e vāta
atre darśāvāi che.
adīnatānā rakṣaka
“ diti ”e parādhīnatā yā dīnatānuṃ nāma che; ane
“ aditi ”nā artha svataṃtratā, svādhīnatā agara adīnatā evā
thāya che. ā svādhīnatānā e putra ( पु-त्र=पुनाति च त्रायते
च इति पुत्रः ) pavitratā sahita tāraṇa kiṃvā uddhāra karanārā che.
eṭalā māṭe te bhāgyavāna hoi “ bhaga ” nāme oḻakhāya che,
tethī karī pavitratānī sāthe svādhīnatānuṃ paṇa rakṣaṇa je kāi
karaśe, te bhāgyavāna thaśe eṭaluṃ ja nahi paṇa aiśvaryavāna paṇa
thaśe. “ aditinā putra thavuṃ ” e bhāre puruṣārthanuṃ kāma che,
sāmānya bābata nathī. paramātmā te svayaṃsiddha svādhīnatāne
rakṣaka che, eṭale ene teā e siddhi svabhāvasiddha yāne vagara
prayatne varelī che. puruṣārthī manuṣya peātānā puruṣārthathī svādhīnatāne
rakṣaka bane che. paramātmānī upāsanāthī e siddhi manuṣyane prāpta

8.3.2

thaī śake che. paramātmānī upāsanā keāṇa kevā rūpamāṃ kare che tenuṃ
varṇana prathama maṃtramāṃ āpyuṃ che–
upāsanānī rīta
“ agni, indra, mitra, varuṇa, aśvinī, pūṣā, brahmaṇaspati,
soma tathā rudrarūpa bhaganī upāsanā ame karīe chīe (maṃ0 1)”
evuṃ ā maṃtranuṃ kathana che. ā badhā deveānāṃ nāmeā eka ja
paramātma devanā guṇabodhaka viśeṣaṇeā che. ā sūktamāṃ “ bhaga ”
athavā aiśvaryanī pradhānatā hovāthī “ bhaga ” śabdane mukhya ane
bījā śabdone enā viśeṣaṇa rūpa samajavānā che. tathāpi koine
bījā guṇeānī upāsanā jo karavī heāya teā te guṇavācaka śabdane
dhāraṇā
imāṃ dhiyaṃ dadataḥ udaya | ( maṃ. 3 )
imāṃ dhiyaṃ dadan naḥ ut ava || ( maṃ. 3-2 ).
satyano mārga
nṛbhiḥ nṛvantaḥ syāma | (મં. ૩)
vayaṃ devānāṃ sumatau syāma | (મં. ૪)
paraṃtu manuṣyane sumārge calāvīne ja bhāgya vā aiśvarya āpavānuṃ
vedane maṃjura hovāthī jyāṃ jyāṃ patananī saṃbhāvanā rahe che, tyāṃ tyāṃ
e ā jātano cetavaṇīno sūra kāḍhe che, jethī manuṣyanuṃ patana
thatuṃ aṭake ane chatāṃ saubhāgya vā aiśvaryaprāptinī tenī
icchā phaḻe.
pāṃcamā maṃtra sa no bhagaḥ puraetā bhaveha (maṃ0 5) yāne
‘ e bhagavāna ja amāro āgevāna bane ’—emāṃ e upadeśa
ane uddeśa rahelo che ke ‘ paramātmāne ja manuṣya potānā āgevāna
māne, potāne teno anuyāyī samaje, ane tenā prakāśamāṃ kāryo
karato rahī potānī unnati sādhe. patanamāṃthī ugārī levānā hetusara ja ā upadeśa yojāyo che. sarvajña paramātmā āpaṇane jovāvāḻo che, e jātano viśvāsa ja manuṣyane aneka prakāranāṃ patanomāṃthī ugārī śake che.
ahiṃsāno mārga

8.3.3

chaṭhṭhā maṃtramāṃ ‘ adhvara ’nā mārge javāno upadeśa che. ā
adhvarano mārga samajavā māṭe ‘ adhvar ’ śabdanā artha tapāsavā
joīe. adhvara eṭale-(a-dhvara) akuṭilatā, vaḻāṃka vinānuṃ,
sīdhā ne saraḻa bhāvavāḻuṃ, hiṃsānā abhāvavāḻuṃ, bījāṃno ghātapāta karavānī bhāvanā rahita, bījāṃonā bhoge potāno svārtha
sādhī levānī badadānata vagaranuṃ.
ā ‘ adhvara ’ śabdanā artha ā mārganuṃ svarūpa darśāve che.
ā ‘ ahiṃsānā mārge gamana karo ’ e, pāṃcamā maṃtrano ‘parameśvarane potānā āgevāna vā nāyaka banāvo’ e, cothā maṃtrano
‘ devonī sumatimāṃ raho ’ e, ane trījā maṃtrano ‘satyanā mārge
siddhi meḻaveā ’ e judā judā upadeśomāṃ ekanī eka ja vāta
kahyāī che. e rīte vicāratāṃ teā e cāre maṃtro bhinna bhinna
upadeśa vākyo dvārā eka ja uddeśanī rajuāta kare che, e vāta
vācakeā khāssa dhyānamāṃ le. ekanī eka vāta judā judā prakāre
ā sūktamāṃ raju karāi che e parathī sābita thāya che ke ahiṃsāmaya satya mārge ja lokā cāle e tarapha vedane khāsa jheka che:
āḍakatarī rīte vedanuṃ e ja sūcana mukhyatve che.
gāyā ane ghoḍā
ā sūktanā trījā maṃtramāṃ “ gāyo ane ghoḍāo sāthe
amane yukta kara ” yāne ‘ amane gāyā ane ghoḍāonā mālīka
banāva ’ evuṃ kahevāmāṃ āvyuṃ che. sātamā maṃtramāṃ paṇa enī
e ja matalabanuṃ kathana bījī vāra āve che. e parathī gharamāṃ
gośāḻā ane hayaśāḻā hoya ene veda gharanā bhūṣaṇa rūpa māne
che, ema ṭhare che.
sātamā maṃtramāṃ ghṛtaṃ duhānāṃ yāne ghīnuṃ dohana karavāvāḻī
ane .viśvataḥ prapītā: kahetāṃ ‘ sarva prakāre dūdhapāna karāvanārī ”

8.3.4

evuṃ uṣānuṃ je varṇana che te savāranā samaye dūdha dohavuṃ, dūdha
dohovātāṃ ja tāju tāju dūdha pīvuṃ, mākhaṇamāṃthī ghī taiyāra karavuṃ;
e vagere vātonuṃ sūcana kare che. gharamāṃ gāyā rākhavānī eṭalā
ja māṭe ke enuṃ tāju tāju dūdha pīvāne māṭe maḻī śake, ane
kāle .jamāvelā dūdhamāṃthī mākhaṇa kāḍhī temāṃthī ghī taiyāra karīne
khāī śakāya. evuṃ ghī ‘ haiyaṃgavīna dhṛta ’ kahevāya che. e ghī
khāvā yā pīvāthī śarīranī puṣṭi thāya che ane enā havanathī
havānī nīrogītā ne śuddhi paṇa sādhī śakāya che.
˙bhramaṇa
ā rīte dugdhapāna karyā pachī ghoḍesvāra banīne bhramaṇamāṭe bahāra nīkaḻī paḍavuṃ joie, ane kalāka be kalākanī
ghoḍesvārī bāda ghera pāchā pharīne peātānā kāma dhaṃdhe caḍhī javuṃ
joie. reāja savāre gharanī gāyanuṃ dūdha pīvā maḻatuṃ heāya, ane
peātānī mālakīnā umadā gheāḍā para savāra thaīne savāranī
tājagībharī havāmāṃ pharavānuṃ saubhāgya sāṃpaḍatuṃ heāya evāṃ vācakeā
keṭalāṃ maḻī āvaśe vārū ? bahu ja theāḍā. ājanā vakhata ja
eveā viparita che. āve vakhate āvī vaidika rītio kevaḻa
smaraṇamāṃ ja rakhāyaḥ bījuṃ śuṃ thāya ?
tvayā̭ manyo sa॒ratha̭mā॒ruja̭nto॒ harṣa̭māṇā hṛṣi॒tāso̭ marutvan .
ti॒gmeṣa̭va॒ āyṷdhā॒ saṃśiśā̭nā॒ upa॒ pra ya̭ntu॒ naro̭ a॒gnirṛ̭pāḥ ..1..
a॒gniri̭va manyo tviṣi॒taḥ sa̭hasva senā॒nīrna̭ḥ sahure hū॒ta ḙdhi .
ha॒tvāya॒ śatrū॒nvi bha̭jasva॒ veda॒ ojo॒ mimā̭no॒ vi mṛdho̭
nudasva .. 2 ..
saha̍sva manyo a̱bhimā̍ṃtima̱smai ru̱janpṛ̱ṇanpra̍mṛ̱ṇanprehi̱ śatrūn̍
u̱graṃ te̱ pājo̍ na̱nvā ra̍ru̱dhe va̱śī vaśa̍ṃ nayāsā ekaja̱tvam

8.4-2

eko̍ ba̱hūnā̱masi̍ manya īḷi̱to viśa̍ṃviśaṃ yu̱ddhāya̱ saṃ śi̍śādhi
akṛ̍ttaru̱ktvayā̍ yu̱jā va̱yaṃ dyu̱manta̱ṃ ghoṣa̍ṃ vija̱yāya̍ kṛṇmasi

8.6-2

vi॒je॒ṣa॒kṛdindra̭ ivānavabra॒vo'1॒smāka̭ṃ manyo adhi॒pā bha̭ve॒ha .
pri॒yaṃ te॒ nāma̭ sahure gṛṇīmasi vi॒dmā tamutsa॒ṃ yata̭ āba॒bhūtha̭ ..5..
ā̱bhūtyā̍ sa̱ha̱jā va̍jra sāyaka̱ saho̍ bibharṣi sahabhūta̱ utta̍ram
kratvā̍ no manyo sa̱ha me̱dye̍'dhi mahā ધનસ્ય̍ puruhūta sa̱ṃsṛji̍

8.6-2.p1

स॒ंसृष्ट̭ dhana̭mu॒bhaya̭ sa॒mākṛ̭tama॒smabhya̭ dha॒ttāṃ varṷṇaśca ma॒nyuḥ .
bhiyo॒ dadhā̭nā hṛda̭yeṣu śatra̭vaḥ parā̭jitāso॒ apa॒ ni la̭yantām ..7..
yaśanā mūḻa maṃtra
tvaṃ vaśī (śatrūn) vaśaṃ nayāsi | (મં૦ ૩).
vaśa karī śakīśa. ” śatruone vaśa karavānuṃ kāma eṭaluṃ badhuṃ
kaṭhaṇa nathī, ke jeṭaluṃ kaṭhaṇa potīkā aṃtaḥkaraṇane vaśa karavānuṃ
kārya che. jeṇe potānī jātane vaśa karī līdhī yāne je pote saṃyamī
banyo, teṇe potānā badhā ja duśmanone vaśa karī līdhā samajavā.
badhī jātanā uddhāranī śarūāta potīkā hṛdayathī thāya che.
tethī śatruone vaśa karavānuṃ kārya paṇa potānā hṛdayathī ja śarū
thavuṃ joie. hṛdayanī aṃdara kāmakrodhādi aneka śatruono vāsa che.
temane parāsta karī dīdhāthī yāne temanā para kābu meḻavavāthī ja
manuṣyanī tākāta vadhe che eṭale pachī te bāhya śatruone sapāṭābaṃdha
tābe karī devāne samartha bane che. “potānī jāta para kābu
meḻavyāthī śatruo para kābu meḻavī śakāya ” e unnatino niyama
hoī te barābara dhyānamāṃ rahevo joie.
utsāhanuṃ mahattva
vedamāṃ ‘ manyu ’ śabda utsāhanā arthamāṃ vaparāyo che. chatāṃ
ene ‘ krodha ’nā arthamāṃ laī ghaṇā loko arthano anartha karī
nākhe che. ā sūktamāṃ paṇa ‘ manyu ’ śabda utsāhanā arthamāṃ ja
vaparāyo che. ā utsāha śuṃ śuṃ kare che te juo:—
ā utsāhadeva ( स-रथं ) potānā ratha para ārūḍha thāya
che tyāre manuṣyanuṃ ( हर्षमाणा: ) citta praphullita bane che, enā
( दृपितास: ) manamāṃ kadāpi nirāśā vyāpatī nathī. eṭale
badhāṃ ja kāmo te ānaṃdapūrvaka karavāne śaktimāna thāya che. utsāhathī
( मरु + उत् + वन ) maraṇapathārīe paḍelāmāṃ paṇa ūṭhīne ūbhā
thavānī āśā pragaṭe che, ane game tevāṃ kaṭhora kaṣṭonī aṃdara
paṇa mana sadā ullāsamāṃ rahe che. utsāhathī manuṣya ( अग्निरूपा: नर: ) agninā jevā tejasvī bane che, ane ( शत्रून्-

8.6-2.p2

ṛṣiḥ-yakṣmā, skaṃdaḥ | devatā-manyuḥ

8.6-2.p3

yastḙ ma॒nyo'vi̭dhadvajra sāyaka॒ saha॒ oja̭ḥ puṣyati॒ viśva̭mānu॒ṣak .
sāhyā̭ma॒ dāsa॒mārya॒ṃ tvayā̭ yu॒jā va॒yaṃ saha̭skṛtena॒ saha̭sā
saha̭svatā .. 1 ..
ma॒nyurindro̭ ma॒nyure॒vāso̭ de॒vo ma॒nyurhotā॒ varṷṇo jā॒tavḙdāḥ .
ma॒nyurviśa̭ īḍate॒ mānṷṣī॒ryāḥ pā॒hi no̭ manyo॒ tapa̭sā sa॒joṣā̭ḥ ..2..
a॒bhī̭hi̭ manyo tava॒sastavī̭yāntapa̭sā yu॒jā vi ja̭hi śatrṷ̄n .
a॒mī॒tra॒hā vṛ̭tra॒hā da̭syu॒hā ca॒ viśvā॒ vasṷ̄nyā bha̭rā tvaṃ na̭: ..3..
tvaṃ hi ma̭nyo a॒bhibhṷ̄tyojāḥ svaya॒mbhūrbhāmo̭ abhimāti॒ṣāha̭ḥ .
vi॒śvaca̭rṣaṇiḥ sahṷriḥ sahīyā॒nasmāsvoja॒ḥ pṛta̭nāsu dhehi ..4..
a॒bhāgaḥ sannapa॒ parḙto asmi॒ tava॒ kratvā̭ tavi॒ṣasya̭ pracetaḥ .
taṃ tvā̭ manyo akraturjihīḍā॒haṃ svā ta॒nūrba̭la॒dāvo॒ na ehi̭ ..5..
a॒yaṃ tḙ a॒styupa̭ na॒ ehyarvāṃङ् pra̭tī॒cīna̭ḥ saṃhure viśvadāvan .
manyo̭ vajrinna॒bhi na॒ ā va̭vṛtsvā hanā̭va॒ dasyū॒ṃrūta bo̭dhya॒āpeḥ ..6..
a॒bhi prehi̭ dakṣiṇa॒to bha̭vā noḍadhā̭ vṛ॒trāṇi̭ jaṅghanāva॒ bhūri̭ .
ju॒homi̭ te dha॒ruṇa॒ṃ madhvo॒ agra̭mu॒bhāvṷpā॒ṃśu pra̭tha॒mā pi̭bāva ..7..
utsāha dhāravo
abhāgaḥ sannapa pareto asmi tadya kratvā taviṣasya

8.6-2.p4

maṃ. 5

8.3-2

jagatamāṃ koī sthāna ja nathī, jyāre utsāhī śakhsane māṭe jagatamāṃ koī ja bābata asaṃbhavita nathī. vācako ā satyane yāda
rākhī potānā utsāhane vadhāre ane puruṣārthaprayatna dvārā yaśa
saṃpādana karī ā temaja paralokamāṃ ādarśa puruṣa banī rahe.
utsāhanuṃ sthāna manamāṃ hoi te īndrano svabhāva-dharma che.
vedanā indra-sūktomāṃ utsāhane vadhāravāvāḻuṃ varṇana che. tethī je
loko potīkā manamāṃ utsāhanī abhivṛddhi karavā icchatā hoya
temaṇe vedanā īndrasūktanuṃ vācana manana karavuṃ joie. īndra pote
thākyā vagara nija śatruno parājaya kare che, te enā utsāhane
laine ja. ā sūktamāṃ paṇa e ja bhāvano eka maṃtra che, jemāṃ
kahevāmāṃ āvyuṃ che ke “ā utsāhane kāraṇe ja indra prabhāvaśāḻī
banyo che.” māṭe indrasūktanuṃ manana karī pāṭhaka jo vicāraśe,
to utsāha śuṃ cīja che ane te śuṃ karī śake tema che te ene
jaṇāyā vagara nahi rahe. utsāhamāṃ vṛddhi karavā sārū utsāhī
puruṣonī saṃgata karavī joie, utsāhī graṃthonuṃ vācana manana
karavuṃ joie, ane nirutsāhī vicāra bhūlecūke paṇa koī vāra
manamāṃ ghūsī jāya to tene tatkāḻa dūra karī dai tene sthāne utsāhanā
vicārane sthira karī devo joie. nirutsāhanī nānīśī rekhā paṇa
jo manamāṃ phūṭavā pāmī, to te thoḍā ja samayamāṃ virāṭa svarūpa
dhāraṇa kare che ane ākhare sārāya manane dūṣita karī nākhe che.
māṭe unnatine cāhavāvāḻāṃoe to sāvadhānīpūrvaka potānā mananī
uparokta paddhatie rakṣā karavī ghaṭe.
te'va̭dan प्रथ॒mā bra̭hmakilbi॒ṣe'kṷ̄pāraḥ sali॒lo māṃta॒riśvā̭ .
vī॒ḍuha̭rāsta॒pa̭ u॒graṃ ma̭yo॒bhūrāpo̭ de॒vīḥ pra̭tha॒majā ṛ॒tasya̭ ..1..
somo̭ rā॒jā pra̭tha॒mo bra̭hmajā॒yāṃ puna॒ḥ prāya̭ccha॒dahṛ̭ṇīyamānaḥ .
a॒nvarti̭tā varṷṇo mi॒tra ā̭sīda॒gnirhotā̭ hasta॒gṛhyā̭ nināya ..2..
haste̍naiva grā̱hya̱1̱̍ādhi̍rasyā̱brahma̍jā̱yeti̱ cedavo̍cat
na dū̱tāya̍ pra̱heyā̍ tastha e̱ṣā tathā̍ rā̱ṣṭraṃ gu̍pi̱taṃ kṣa̱triya̍sya

8.5-2

yāmā̍hustā̱rakai̱ṣā vi̍ke̱śīti̍ દુચ્છુ̱નાં ગ્રા̱મ̍મ̱વપ̍દ્ય̍માનામ્
sā bra̭hmajā॒yā . vi dṷnoti .rā॒ṣṭraṃ yatra॒ prārpā̭di śa॒śa
ṷlkuṣī॒mān ..4..
bra̱hma̱cā̱rī ca̍rati̱ vevi̍ṣa̱dviṣa̱: sa de̱vānā̍ṃ bhava̱tyeka̱maṅga̍m
tena̍ jā̱yāmanva̍vinda̱d bṛha̱spati̱: some̍na nī̱tāṃ juhvā̱ṃ na de̱vāḥ

8.6-3

de̱vā vā e̱tasyā̍ma vadant pūrve̍ sa̱pta̱ ṛṣa̍ya̱stapa̍sā̱ ye ni̍ṣe̱duḥ
bhī̱mā jā̱yā brā̍hma̱ṇasyā̍panī̱tā du̱rdhāṃ da̍dhāti pa̱ra̱me
vyo̍man

8.7

ye garbhā̍ ava̱padya̍nte̱ jaga̱d yaccāṃpa̍lu̱pyate̍
vī̱rā ye tu̱dyante̍ mi̱tho brahma̍jā̱yā hi̍nasti̱ tān

8.8

u̱ta yat pata̍yo̱ daśa̍ stri̱yāḥ pūrve̍ abrāhma̱ṇāḥ
bra̱hmā ceddhasta̱magra̍bhī̱t sa e̱va pati̍reka̱dhā

8.11

brāhmaṇa eva patirna rājanyo॒ rū na vaiśya̭: .
tata sūrya̭: prabruvannaiti paśvabhyo māna॒vebhya̭: .. 9 ..
puna॒rvai devā adaduḥ puna॒rmanuṣyā̭ adaduḥ .
rājā̭na: sa॒tyaṃ gṛ̭hnānā brahmajāyāṃ punardaduḥ .. 10 ..
pu̱na̱rdāya̍ brahmajā̱yāṃ kṛ̱tvā de̱vairni̍kilbi̱ṣam
ūrja̍ṃ pṛthi̱vyā bha̱ktvoru̍glā̱yamupā̍sate

Linked texts (4)

Śaunakasaṃhitā — Sanskrit
Atharvaveda — Sanskrit
Aṅgirasī — Sanskrit
Paippalādasaṃhitā — Sanskrit

Vedamrita 8

Contents

Linked texts (4)