Nighantu 70.10.11

70.10.11

(21) ahiḥ| 'iṇ gatau (adā0 pa0),' 'in sārvadhātubhyaḥ (u0 4, 114)'—itīnpratyayaḥ, guṇāvādeśau, yakārasya hakāro vyatyayena| patyantarikṣe| ayatereva gatyarthādinapratyaye pūrvabad vyatyayaḥ| yadvā, 'ahi gatau' bhauvādikaḥ (ā0), inpratyayaḥ, bāhulakānnalopaḥ, āgamānityatvādvā num na kriyate| ipratyayādhikāre śrībhojadevaḥ—'āhikuṇḍalikaṃ pātralopaśca'— iti| yadvā, 'ahavyāptau' svādiḥ (pa0), in, ahnoti vyāpnoti ākāśaṃ digantarāṇi vā| yadvā, āṅpūrvāddhanteḥ hiṃsārthād gatyarthādvā 'āṅi śrihanimyāṃ hasvaśca (u0 4, 123)'— iti iṇpratyayo ḍicca, āṃ samantāt hanti bhinatti-uṣṇamābhimukhyena, hanti gacchatyantarikṣam| yadvā, kevalādeva hantervāhula- kādiṇapratyayo ḍicca, hiḥ hantā, nahantā ahantā, ahiḥ ahiṃsakaḥ ityarthaḥ, sarvadā lokasya varṣapradatvāt| mādhavena tu—'tvamapāmapidhānā vṛṇorapa (ṛ0 saṃ0 1, 4, 6, 4)'—ityatra vājasaneyena tu 'so'gniṣomāvabhisambabhūva sarvāṃ vidyāṃ sarvayaśaḥ sarvamannādyaṃ sarvāṃ śriyaṃ sa yatsarvametat samabhavat tasmādahiḥ'—iti udāhṛtam| tena caitad yuktam| ahiśabdo'suravācaka ādyudāttaḥ| 'yadindrāhan prathamajāmahīnām (ṛ0 saṃ0 1, 2, 36, 4)'—iti| nadīvacano'ntodāttaḥ| 'indrodakṣaṃ pari jānādahīnām (ṛ0 saṃ0 8, 7, 27, 6)'—iti| atrāhiśabdarmeghanāmatyenābhāṣayat skandasvāmī| 'dāsapatnīrahigopā atiṣṭhan (ṛ0 saṃ0 1, 2, 38, 1)'—iti nigamaḥ||