Nighantu 70.10.4
Nighaṇṭunirvacana 70.10.4
- Language
- Sanskrit
70.10.4
"grau aśmanorantaragniṃ jajāna ( ṝ0 saṃ0 2, 6, 7, 3 )"—iti parvatasya | atra skandasvāminā meghatvena vyākhyātam || (6) parvataḥ | 'pṛ pālanapūraṇayoḥ ( kyā0 pa0 )' | 'grāmadipyarttipṛśakibhyo vanip ( u0 4, 106 )' | pūrṇanti pālayanti acayavinaṃ pūryante vā tena iti parvāṇi | yadvā, prīṇātervāhulakāt ( 3, 3, 1 ) vanipi īkārasyākāraḥ sa ca pakārāt paraḥ prīṇayanti svāśrayamiti | parvāṇyavayavāḥ santyasya 'parvamarudbhyāṃ tap vaktavyaḥ ( 5, 2, 121 vā0 )'—iti matvarthīyastapratyayaḥ | meghasya parvatasya ca devatātmakatvasya ca vidyamānatvāt acayavini vaktuṃ śakyam | yadvā, paridṛśyamānākāreṇāpi meghasya dhūmādisaṅghātatvāt, parvatasya ca śilādimattvādavayavitvam | yadvā,'parve pūraṇe ( bhū0 pa0 ),' asmāt 'bhṛmṛdṛśiyajiparvipacyamitaminamihryibhyo'tac ( u0 3, 107 )'—ityatacpratyayaḥ | parvati pūrayati varṣeṇa bhūmiṃ svaśarīreṇākāśaṃ vā parvato'pi nirjharanadīpravāhādinā bhūmiṃ svo'nyākāśaśca pūrayati | "ni parvatā ajhasado na seduḥ ( ṝ0 saṃ0 4, 7, 2, 3 )"—vallitthā parvatānām ( ṝ0 saṃ0 4, 4, 26, 1 )"—iti meghasya nigamau | "yadvayaḥ parvatāḥ sākamāśavaḥ ( ṝ0 saṃ0 8, 4, 26, 1 )"—"pra parvatānāmuśakī upasthāt ( ṝ0 saṃ0 3, 2, 12, 1 )"—iti ca parvatasya || (10) giriḥ | 'gṛ nigaraṇe ( tu0 pa0 )', athavā 'gṛ śabde ( kyā0 pa0 )', gṛṇātiḥ stutikarmā ( niru0 3, 5 ) | kiditi h— varttamāne (u0.4, 137), 'kṛgṛścṛpṛkuṭimidichididhyaśca iḥ (u0 7, 138)'—iti ipratyayaḥ, 'ṛta idṛdhātoḥ (7, 1, 100)'—itvam, giriḥ| śrāvetyanena samānārthaḥ|
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit