Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 70.10.5

Nighaṇṭunirvacana 70.10.5

Language
Sanskrit

70.10.5

"nirāvidhyad gire-bhṛṅghirna bhrājate tujā śavaḥ (ṛ0 saṃ0 1, 4, 21, 3)"—iti parvatasya| "mṛgo na bhīmaḥ kucaro giriṣṭhāḥ (ṛ0 saṃ0 2, 2, 24, 2)"—ityubhayasya || (11) vajraḥ| vajra gatau (bhū0 pa0)'| 'gocarasañcara-cahavajavyajāpaṇa nigamāśca (3, 3, 116)'—iti nipātanāt ghaḥ, karaṇādhikaraṇayostadvyatirikte kārake'pi gho bhavati| vajra-tyantarikṣe vajatyanenendra iti vā vajro meghaḥ, meghavāhano hīndraḥ parvato'pi pakṣacchedāt pūrvamantarikṣe vrajati| athavā svaśarīreṇa bhūmimantarikṣaśca vrajati| vrajanti tatra prāṇina iti vā| "apa vrajamūrṇuthaḥ saptāsyam (ṛ0 saṃ0 7, 8, 16, 3)"—iti meghasya nigamaḥ| "vajaṃ gomantamuśijo vivavruḥ (ṛ0 saṃ0 3, 4, 14, 1)"—iti parvatasya || (12) caruḥ| 'cara gatibhakṣaṇayoḥ (bhū0 pa0)'| 'bhṛmṛśī-tṛcaritsaritanidhanimimasjibhya uḥ (u0 1, 7)'—iti upratyayaḥ| caranti gacchantyasmādāpo meghādvarṣākāle, parvatānāṃ nirjharalakṣaṇāḥ carayanti jalaṃ varṣitavyamiti carurmeghaḥ, caranti tatra prāṇinaḥ, caryate bhakṣyate svaprabhavapadārtharūpeṇeti caruḥ parvataḥ| "sa no vṛṣannamuṃ carum (ṛ0 saṃ0 1, 1, 14, 1)"—iti meghasya nigamaḥ| parvatasyānveṣaṇīyaḥ || (13) varāhaḥ| 'vṛṇoteḥ (svā0 pa0)'| 'prahavṛdvaniści-gamaśca (3, 3, 58)'—ityakāraḥ (ap), varaśabde karmaṇyupapade āṅpūrvāddharateḥ 'karmaṇyaṇ (3, 2, 1)'| varamudakamāharatīti varāhaḥ| vara udakalakṣaṇaḥ āhāro'syeti vā varāhaḥ (niru0 5, 4) āṅpūrvāddharaterghañ| 'varamāhāramāhārṣīḥ'—iti ca brāhmaṇam| pṛṣodarāditvāt āhāraśabdasyākārasya rephasya lopaḥ|

Linked texts (1)