Nighantu 70.11.11
Nighaṇṭunirvacana 70.11.11
- Language
- Sanskrit
70.11.11
(31) svaraḥ| 'svṛ śabdopatāpayoḥ (bhū0pa0)', puṃsi sañjñāyāṃ ghaḥ (3, 3, 118)| svaryate śabdyate'nena devatā, upatapyate'nayā marmaspṛkprayuktyeti vā| svaratirarcetikarmā vā (nigha0 3, 1)| svaryate stūyate devatātvāt| 'gocarasañcara (3, 3, 116)'—ityatra cakārasyānuktasamuccayārthatvād ghaḥ| yadvā, svarati devatāmindrādim, pacādyac (3, 1, 134)| "svaraśca me ślokaśca me (ya0 vā0 saṃ0 18, 1)"—iti nigamaḥ|| (32) śabdaḥ| śapatyākrośe śāśapityāṃ dānau| asya vṛttigranthaḥ—'śapate aneneti śabdaḥ saṃskṛtā vāk| bhalāṃ tṛtīye iti yogavibhāgāt acaturthe'pi tṛtīyaṃ bhavati'—iti| 'śabdanaṃ śabdaḥ'—iti kṣīrasvāmī| khe'ntarikṣe śabdaṃ karotīti vā| "śabdo rogiṇo mīmāṃsā ca"—iti nigamaḥ|| (33) svanaḥ| 'svana śabde (bhū0pa0)' 'svanahasorvā (3, 3, 62)'—ityap| svanyata iti svanaḥ| "sindhorūrmiriva svanaḥ (ṛ0 saṃ0 7, 1, 7, 2)"—iti nigamaḥ|| (34) ṛk| ṛcyate (tu0pa0) stūyate'nayā| yadvā, stūyate svayaṃ devatātvāt| 'ṛca stutau (tu0pa0)'—ityasmāt sampadāditvāt (3, 3, 64 vā0) kvip| "ṛcā vane mānṛcaḥ (ṛ0 saṃ0 8, 5, 27, 3)"—iti nigamaḥ|| (35) hotrā| 'hu dānādānayoḥ (ju0pa0)'—'huyāmāśru-bhasibhyastran (u0 4, 166)'| hūyate'nayā mantrarūpayā haviḥ, hūyate'syāṃ prāṇaḥ, hūyate vā prāṇaḥ| tathāca—'vāci hi prāṇaṃ juhumaḥ prāṇe vā vācam'—ityupaniṣat (ai0)| yajñā, hometi yajñanāma (nigha0 3, 17)' hūyate'smin haviriti yajñaśca agnistucyate tatsādhyatvāt| vācaṃ yacchati vāgvai yajñaḥ'—iti brāhmaṇam (ai0 brā0 5, 4, 5, 4, 5)|