Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 70.11.13

Nighaṇṭunirvacana 70.11.13

Language
Sanskrit

70.11.13

'dhenā vāk prīṇanādvā'—iti mādhavaḥ | 'dhenā jigāti dāśuṣe (ṛ0 saṃ0 1, 1, 3, 3)'—janānāṃ dhenā avacākaśadvṛṣā (ṛ0 saṃ0 7, 8, 25, 1)'—iti ca nigamau || (40) gnāḥ | gamerdhātoḥ (bhvā0 pa0) 'dhāpṛvasyajyatibhyo naḥ (u0 3, 6)'—iti bāhulakāt napratyayo bhavati ṭilopaśca | ṭāp (4, 1, 4) | gatyarthā buddhyarthāḥ | jānanti kāmamiti gnāḥ | yadvā, gacchati, yaśceṣvabhūt | 'ami yajñaṃ gṛṇīhi no gnāvaḥ (1, 1, 28, 3)' ityatra 'chandāṃsi vai ganāḥ'—iti brāhmaṇam—iti mādhavaḥ | tasmāt chandasāṃ gāyatryādīnāṃ vāgrūpatvāt ganāvyapadeśaḥ | nigamo'nveṣaṇīyaḥ || (41) vipā | 'vip preraṇe (cu0 pa0)'| sampadāditvāt (3, 3, 64 vā0) kip| tṛtīyaikavacanam| preryate manasā vipā | 'manasā vā iṣitā vāgvadati (ai0 brā0 2, 15)'—iti vipā | brāhmaṇam| "varuṇāya vipā girā (ṛ0 saṃ0 4, 5, 6, 1)"—iti nigamaḥ| gireti padaṃ niruktyā yojanīyam|| na gacchati pitṛkulāt vālyāt anāvaraṇāpi na gacchati lajjāmiti vā| 'nagnikā'nāgatārttavā'—ityamaraḥ (2, 6, 8)| nagnā kanyā| nañśabdaḥ pūrvameva niruktaḥ, iha napūrvaḥ| nāyaṃ nañ, kintu pratiṣedhārtho'yaṃ nipātaḥ, ataḥ 'na lopo nañaḥ (6, 3, 73)'—iti na bhavati| "nanā"—iti kecit| namaternapratyayo bāhulakānmakāralopaśca| namayatyanayeti nanā| nigamo'nveṣaṇīyaḥ||