Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 70.11.7

Nighaṇṭunirvacana 70.11.7

Language
Sanskrit

70.11.7

(18) nālīḥ| 'nala gandhe (bhū0 pa0)' 'vasivapiyajirājivraji (u0 4, 121)'—ityādinā vihitaḥ iñpratyayo bāhulakād bhavati, 'kṛdikārāt (4, 1, 45 vā0)'—iti ṅīṣ vyatyayena sorvisarjanīyaḥ| 'gandha ardane (cu0 ā0)' 'arde hiṃsāyām (bhū0 pa0)' iti paṭhyate| gandhanaṃ hiṃsātmakaṃ sūcanam, sūcayati paramarhāṇi| "śyamasya dhamyate nālīḥ (ṛ0 saṃ0 8, 7, 23, 7)"—iti nigamaḥ|| (16) menā| 'māna pūjāyām (cu0 ā0)'—ityasmāt 'bahulamanyatrāpi inac bhavati (u0 2, 46)'—iti vacanādinac, bahulagrahaṇānnalopaḥ| pūjyate'nayā gurvādirupadeśavākyena, pūjyā vā devatātvāt| ānmenāṃ kṛṇvannacyuto bhuvadgoḥ (ṛ0 saṃ0 8, 6, 103)"—iti nigamaḥ| 'menāṃ garjitaśabdam'—iti mādhavaḥ|| (20) meliḥ| samparkārtho dhātuḥ (cu0 ā0)| pūrvavat bāhulakādiñ| sampṛktā hārthena vāk| tathāca—'vāgarthātyetasya nadīvat devātāvacca nigamā bhavanti ( niru0 2, 23 )' —ityādinā| "pāvakā naḥ sarasvatī ( ṛ0 saṃ0 1, 1, 6, 3 )"—iti nigamaḥ devatāyāḥ| "iyaṃ śuṣmebhiḥ ( ṛ0 saṃ0 4, 7, 30, 2 )"—ityevā nadyāḥ || (23) nivit| 'vid jñāne ( adā0 pa0 )', nipūrvaḥ 'satsūdviṣaṣadrahahuha ( 3, 2, 61 )'—ityādinā kvip [ antarṇī-taṇyarthaścātra vidiḥ ] nitarāṃ vedyati jñāpayati svamabhidheyam| "tān pūrvayā nividā hūmahe vayam ( ṛ0 saṃ0 1, 6, 15, 3 )"—iti nigamaḥ || (24) svāhā| yasya nāmno yādṛṅnirvacanaṃ dṛṣṭaṃ tatsarvaṃ tadrūpeṇaiva likhyate| atra niruktam—'svāhetyetat su āheti vā svā vāgāheti vā svaṃ prāheti vā svāhutaṃ havirjuhotīti vā ( niru0 8, 20 )'—iti|