Nighantu 70.11.8

70.11.8

asya skandasvāmī—svāhetyetat svāhākṛtiśabdasya pūrvapadaṃ svāhākārānto homamantrāṇāṃ kartavyaḥ, 'na ha vai āhutayo devān gacchanti ya avaṣaṭkṛtā vā asvāhākṛtā vā bhavanti ( śata0 brā0 6, 3, 6, 14 )'—itiśrutiḥ| svāhākārasya sampradānatvena mantrānte'vaśyamabhāvitvāt| ayamarthaḥ yasyānte śrūyate sa homamantraḥ śobhanamarthamāha| athavā prajāpateḥ svā ātmīyatā vāgāheti svāhākārarūpā vāk prajāpatisṛṣṭetyarthaḥ| athavā svaṃ prāheti yajamānasya, svaṃ haviḥ devatāyai dattaṃ taduddeśena tyāgāt, tasya yajamāno sauvaṃ prāheti svāhā, sampradānatvaṃ svāhākārasya spaṣṭamanena prakāreṇa darśitaṃ svāhutamityādinā| athavā yadanena svāhākāreṇa juhoti tadeva suṣṭhu maryyādayā juhotīti, evañca sati pūrvakāṇyapi nirvacanāni brūmaḥ| idantu juhoteriti| atra bhāskaramiśraḥ—‘svayaṃ sarasvatī āha brūte’| ‘svaiva te vāgityabravīt’—iti brāhmaṇam| svayamevāhetyasyārthasya dyotako'yaṃ nipātaḥ pradeśāntare'pi vibhaktyantasamudāyātmanipātaḥ svāheti| saṃskāraviśeṣānusmāraṇātrāvagṛhyate| atra kṣīrasvāmī—‘suṣṭhu āhvayati svāhā’| atra svāhāśabdo nāvyayam apyagnijāyāvācitvamityarthaḥ| ārṣye tu svāhāśabdasya vāṅnāmatvenābhivyakterdyāni nirvacanāni likhitāni, teṣu yaccoktaṃ tad gṛhṇantu vidvāṃsaḥ| tasyāḥ vācaḥ sṛṣṭau pṛthivī cāgniśceti vāco'gneśca kāraṇakāryyabhāvaḥ śrūyate| ‘agnirvāk bhūtvā mukhaṃ prāviśat (ai0 u0 1, 6)’ —iti| tasmādagnervācaśca sambandhāt agnāyī svāhā vāgityucyate| vāti vātātmatvena vāgucyate iti sandehaḥ| nigamaḥ sulabhaḥ svāhākārapakṣe, anyatrānveṣaṇīyaḥ||