Nighantu 70.11.9
Nighaṇṭunirvacana 70.11.9
- Language
- Sanskrit
70.11.9
(25) vagnuḥ| ‘vaca bhāṣaṇe (adā0 pa0)’, ‘vacergaśca (u0 3, 32)’ iti nupratyayaḥ, cakārasya gakāraśca| vagnuḥ vācā samāno'rthaḥ| “vagnu miyartti yaṃ vide (ṛ0 saṃ0 6, 8, 4, 1)” —“indrasyeva vagnurā śrṛṇva ājau (ṛ0 saṃ0 7, 4, 13, 3)” —iti ca nigamau|| (26) upabdiḥ| upapūrvāt padergatyarthāt (di0 ā0) ‘in sarvadhātubhyaḥ (u0 4, 114)’—itīnapratyayo bāhulakādpadhālopaḥ, 'na padāntadvivarvacana (1, 1, 58)'—ityanena jaśvidhiṃ prati sthānivadbhāvaniṣedhāt 'jhalāṃ jaś jhaśi (8, 4, 53)'— iti pakārasya bakāraḥ| upa samīpe bhaktānāṃ gacchati, upa ācāryasamīpe gamyate iti vā| yadvā, upūrvāt dadāteḥ (ju0 u0), dyateḥ (di0 pa0), dayateḥ (bhū0 ā0) vā 'kṛtyalyuṭo bahulam (3, 3, 113)'—iti bahulavacanāt 'upasarge ghoḥ kiḥ (3, 3, 62)'—iti kipratyayaḥ kartari bhavati bakāraścopajanaḥ| upetya dadātītyabhilaṣitam, prayoktṛṇāṃ, khaṇḍayatyajñānaṃ tarkādisamaye prativādināṃ vā, rakṣati bhaktāniti vā upabdiḥ| "āghoṣayantaḥ pṛthivīmupabdibhiḥ (ṛ0 saṃ0 8, 4, 26, 4)—upabdiārayattisomaḥ (ṛ0 saṃ0 7, 3, 24, 5)"—"śrṛṇva āyatā mupabdiḥ (ṛ0 saṃ0 2, 4, 6, 2)"—iti nigamā || 'ḍu miñ prakṣepaṇe (kyā0 u0)'| kuvāpājimisvadisādhyaśubhya uṇ (u0 1, 1)', 'mīnātiminotidīṅāṃ lyapi ca (6, 1, 50)'—ityātvam, 'āto yuk ciṇkṛtoḥ (7, 3, 33)'—iti yuk| kṣipyate preryate uccāryate iti māyuḥ, prakṣipati vṛṣṭayudakaṃ bhūmāviti vā| "mimāti māyuṃ dhvasanāvadhiśritā (ṛ0 saṃ0 2, 3, 16, 4)"—iti nigamaḥ ||