Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 70.12.10

Nighaṇṭunirvacana 70.12.10

Language
Sanskrit

70.12.10

'ādḥ gamahanajanaḥ kikinau liṭ ca (3, 2, 171)'—iti kipra tyayaḥ| liḍvadbhāvāt dvivarvacanādiḥ| raridātā| rariryasya na vidyate tadrari, anyairadattamityarthaḥ| taddadāti 'āto'nupasarge kaḥ (3, 2, 3)' araridam| nakāra upajanaḥ ararindam| athavā 'kṛtyalyuṭo bahulam (3, 4, 113)'—iti karmaṇi kirbhavati| rari-dattam, na rari arari-adattam pṛthivyādibhiḥ, kimtat? sukham| arari dadātīti pūrvavat| udakena yadīyate sukhādikaṃ tadvānyaiḥ pṛthivyādibhiḥ dātumaśakyatvādadattamityucyate| "adhārayadararindāni sukratuḥ (ṛ0 saṃ0 2, 2, 4, 5)"—iti nigamaḥ| atra 'adattadānamudakaiḥ' —iti mādhavanirvacanānukramaṇī || (27) dhvasanvat| 'dhvaṃsu gatau ca (bhū0 ā0)'| cakārāddhaḥpatane'pi| auṇādiko manin bhāve (u0 4, 140)| bāhulakādulopaḥ (1, 3, 1)| dhmasma dhvaṃsanaṃ meghebhyaḥ parvatādibhyo vā adhaḥpatanaṃ nimnapradeśagamanam| jalādhikartṛkaṃ vā gamanamasyāstīti matup, 'ano nuṭ ca (8, 2, 16)'—iti matupo nuḍāgamaḥ, nuṭo'siddhatvāt (8,2,1) tasya ca ghatvaṃ bhavati (8,2,6)| 'dhvasmanvat syāt dhvaṃsanavat'—iti mādhavanirvacanānukramaṇī| "saṃ tvā dhvasmanvadabhyetu pāthaḥ (ṛ0 saṃ0 5,16,2)"—iti nigamaḥ| mādhavastu 'samabhyetu tvāṃ mardiye varddhamānaṃ dhvaṃsanakriyāyuktamatra' vacanaṃ spṛhaṇīyaṃ sahasrasaṅkhyākam'—ityabhāṣayat||