Nighantu 70.12.9
Nighaṇṭunirvacana 70.12.9
- Language
- Sanskrit
70.12.9
vurburam| vurburamasminnastīti vā matvarthīyo'kāraḥ (5, 2, 127), vurburavat| nigamo'nveṣaṇīyaḥ || 'kṣi nivāsagatyoḥ (tu0 pa0)' 'kṣi kṣaye (bhū0 pa0)'—ityasmādvā 'arttistu suhurahṛdhṛkṣikṣubhāyāvāpadiya-kṣinībhyo man (u0 1, 137) bāhulakādabhidhānalakṣaṇādvā| 'kacinnakārasyetsañjñā na bhavati'—iti uṇādivṛttiḥ| kṣīryanti nivasantyanena prāṇinaḥ, gacchantyanena panthānamiti vā, uparibhāgena kṣīyate vā| yadvā, pūrvasmād dhātudvayānmanini rūpasiddhiḥ| 'sukṣoma'—iti mādhavaḥ paṭhati, nigamadarśanānnirṇeyaḥ| 'vṛṣṭyai tvā kṣemāya tvā (ya0)'—ityatra kṣemaśabda udakanāmāpi bhavitumarhati || 'dhṛṅ dhāraṇe (bhū0 u0)'| 'hetumati ca (3, 1, 26)'—iti ṇic| dhārerṇiluk kyunpratyayaḥ| dhārayati jagat dharuṇam| "pathāṃ visarge dharuṇeṣu tasthau (ṛ0 saṃ0 7, 5, 33, 6)"—"dhīrā icche kurdharuṇeṣvārabham (ṛ0 saṃ0 7, 2, 26, 3)"—iti nigamau || 'sṛ gatau (bhū0 pa0)'| 'pacādyaci (3, 1, 134) ṭāp (4, 1, 4)' sarā, akārasyekāro vyatyayena (3, 1, 85)| "vṛtramāśayānaṃ sirāsu (ṛ0 saṃ0 1, 8, 26, 1)"—iti nigamaḥ| 'saraṇaśīlāsvapsu'—iti mādhavabhāṣyam| 'surā'—iti kecit paṭhanti| 'ṣuñ abhiṣave (svā0 u0) 'abhiṣavaḥ kledanam'—iti tadvṛttiḥ| 'ṣu prasave' bhvādira- dādiśca (50)| susūdhāgṛdhibhyaḥ knan (u0 2, 23)'—iti knanpratyayaḥ| sunoti kledyati bhūmimiti| prasauti anujānāti sasyādyutpattiṃ svasattayā, sūyate vā pareṣāṃ svāminā niyogāya| yadvā, 'sura aiśvarye' tudādiḥ (pa0)| surati īśvaraṃ bhavati jagat kartuṃ samartho bhavatītyarthaḥ| nigamo'nvepaṇīyaḥ || (26) ararindāni| 'rā dāne (adā0 pa0)'|
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit