Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 70.12.18

Nighaṇṭunirvacana 70.12.18

Language
Sanskrit

70.12.18

(48) yāduḥ| 'yā prāpaṇe (adā0 pa0)'| 'bhṛmṛśītṛdṛcaritsaritanidhanimasjibhya uḥ (u0 1, 7)'—iti bāhulakādupratyayo duḍāgamaśca| yāti nimnaṃ pradeśaṃ yāduḥ| 'yāduḥ syādgamanakriyam'—iti mādhavaḥ| tadānīmupratyayo bāhulakāt| "dadāti mahyaṃ yādurī (ṛ0 saṃ0 2, 1, 11, 6)" ityatraskandasvāmī—'yādurityudakanāma, ro matvarthīyaḥ'—iti || (46) bhūtam| 'bhū sattāyām (bhū0 pa0)' niṣṭhātakāraḥ kartari| pūrvameva sat bhūtam prathamadṛṣṭatvāt| 'apaeva sasṛjādau tāsu bījamavāsṛjat (1 a0 8 ślo0 )'—iti manuḥ | athavā 'bhū prāptau ( vā ā0 )'—iti dhātuḥ | prāpyaṃ pipāsitaiḥ | yadvā, pañcasu pṛthivyādiṣu mahābhūteṣvantarbhāvāt bhūtamityucyate | 'sātāntarikṣaṃ nirbhīyante asmin bhūtāni ( 2, 8 )'—iti nirukta evodāharaṇam | nigamo'nveṣaṇīyaḥ || (50) bhuvanam | 'bhū sattāyām ( bhū0 pa0 )' | 'bhūsudhūbhrasjibhyaśchandasi ( u0 2, 75 )'—iti kyunpratyayaḥ, uvaṅā-deśaḥ | bhavantyanena sarve padārthā iti bhuvanam | “ya imā viśvā bhuvanāni juhvat ( ṛ0 saṃ0 8, 3, 16, 1 )”—“imā ca viśvā bhuvanānyasya ( ṛ0 saṃ0 3, 3, 31, 4 )”—iti ca nigamau || (51) bhaviṣyat | bhavatereva | 'lṛṭ śeṣe ca (3, 3, 13)'—iti lṛṭ, 'lṛṭaḥ sadvā (3, 3, 14)', 'syatāsī laluṭoḥ (3, 1, 33)' iḍāgamaḥ (7, 2, 35)| jalaṃ hi āgāminyapi kāle vidyate, pralaye'pi jalatvasya nāśābhāvāt | nigamo'nveṣaṇīyaḥ ||