Nighantu 70.12.20
Nighaṇṭunirvacana 70.12.20
- Language
- Sanskrit
70.12.20
(56) mahaḥ| mahadityanena samānam| atrāsunapratyayaḥ (u0 4, 184)| "mahā jinoṣi mahini (ṝ0 saṃ0 4, 4, 26, 1)"—iti nigamaḥ| "maho arṇaṃ (ṝ0 saṃ0 1, 1, 6, 3—niru0 11, 27)"—ityatra "maha udakanāma"—iti skandasvāmī| "mahobhyaḥ svāhā"—iti ca|| 'sṛ gatau (bhū0 pa0)'| 'sartternum ca (u0 4, 23)'—itīkanpratyayaḥ| adhikṛtaṃ kintvantu bāhulakāv bhavati, guṇaḥ, dhācati sarṇīkam| "salilāya tvā sarṇīkāya tvā satīkāya tvā"—iti nigamaḥ|| svṛ śabdopatāpayoḥ (bhū0 pa0)' svaratirgatyarthaḥ (nigha0 2, 14), arcātikarmā ca (nigha0 3, 14)| 'alīkādayaśca (u0 4, 25)'—itīkanpratyayānteṣu draṣṭavyaḥ, nipātanā ttugāgamaḥ| śabdaṃ karoti, gacchati, pūjyante'nena devatāḥ, pūjyate vā svayaṃ devatā'tvāt iti svṛtīkam| nigamo'nveṣaṇīyaḥ|| "satīkam"—iti kecit paṭhanti| 'ṣadalṛ viśaraṇagatyavasādaneṣu (bhū0 tu0 pa0)'—pūrvavadvīkan (u0 4, 25), dakārasya takāraḥ| gacchati avasīdati kuḍyāni aneneti vā| "satīkāya tvā"—iti pūrvamukto nigamaḥ| atra saśabde'vagrahakaraṇaṃ padakāraṇā- mabhiprāyasya vaicitryāt|| pūrvavat sarvam, dakārasya takāro'pi nipātanāt| yadvā, satī śobhanā asau, sāmarthyānmādhyamikā vāk, sā īnā īśvarā asya tata satīnam, 'sajjñāpūraṇyośca (ī, 3, 38)'—iti puṃvadbhāvaniṣedhaḥ| "atho satīna kaḍḍutaḥ (ṛ0 saṃ0 2, 5, 14, 1)"—iti nigamaḥ| "satīna satvāhavyo bhareṣu (ṛ0 saṃ0 1, 6, 8, 1)"—iti ca||