Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 70.12.24

Nighaṇṭunirvacana 70.12.24

Language
Sanskrit

70.12.24

'pṛ pālanapūraṇayoḥ (ju0 kyā0 pa0)'| niṣṭhātakāraḥ | 'udoṣṭhyapūrvasya (7, 1, 102)', 'hali ca (8, 2, 77)', 'radābhyām (8, 2, 42)'—iti niṣṭhānatvam, 'raṣābhyāṃ no ṇaḥ (8, 4, 1)'—iti ṇatvam, pūrṇam | rakṣitaṃ setvādinā, tadarthibhiḥ pūritaṃ vā kaṭāhādiṣu | yadvā, 'pūrī āpyāyane, divādiṅgurādiśca | 'ghādāntaśāntapūrṇadasta (7, 2, 27 )'—ityādinā nipātitam upabhogakṣīṇaṃ āpyāyitam | "pūrṇaṃ pūrṇena sicyate (atha0 saṃ0 10, 8, 26 )"—iti nigamaḥ || 'sṛ gatau (u0 pa0)'| sarvanighṛṣvariṣvalaṣvaśivapaṭvapraheṣvo atantre (u0 1, 151)'—iti nipātitam| atantre akartarītyarthaḥ| srṛtamanena | yadvā, vāhulakāt kartari bhavati, sarvam| ubhayatrāpi pacādyac (3, 1, 134)| hinasti pipāsāmuṣṇaṃ vā| 'sarvamasi sarvaṃ me bhūyāḥ'—iti nigamaḥ || 'kṣi kṣaye (bhū0 pa0)'| bhāve niṣṭhātakāraḥ | kṣitaṃ kṣayaḥ, sa yasya na vidyate, tadakṣitam| sarvadā sarvairupabhujyamānamapi svamahattayā uparyupari varṣaṇāduvā kṣayarahitamityarthaḥ | kṣiyaḥ 'niṣṭhāyāmaṇyadarthe | vākkośadainyayoḥ (6, 4, 60—61)'