Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 70.12.3

Nighaṇṭunirvacana 70.12.3

Language
Sanskrit

70.12.3

'sala gatau (bhū0 pa0)'| 'salikalya-nimahibhar̤ibhaṇḍaśaṇḍipiṇḍituṇḍikukibhūbhya ilac (u0 1, 54)| salati gacchati nimnaṃ deśaṃ, gamyate prāṇibhiriti vā| "gaurīrmimāya salilāni takṣati (ṛ0 saṃ0 2, 3, 22, 1)"--iti nigamaḥ || 'vṛñ varaṇe (svā0 u0)'| svārthiko'ṇ chāndasaḥ, tadantāt kip, aṇi lopaḥ, halḍyādilopaḥ, rephasya visarjanīyaḥ| | vṛtaṃ hi tadindreṇa| tathā ca śrutiḥ—'apakāmaṃ syandamānā avīvarata vāhikam'—iti| indro divaḥ śaktibhiḥ devaḥ tasmāda rṇamavo hitamiti| "vārṇā pathā rathye ca khānīt (ṛ0 saṃ0 2, 5, 25, 1)"—iti nigamaḥ|| (6) vanam| "ghana vaṇa sambhaktau (ta0 ā0)"| 'yuṃsi sañjñāyāṃ ghaḥ prāyeṇa (3, 3, 118)' )| ghanyate sevyate vanam| "yathā vāto yathā vanam (ṛ0 saṃ0 4, 4, 20)"—"somo viśvānyatasā vanāni (ṛ0 saṃ0 8, 4, 14, 5)"—iti ca nigamau| (10) ghṛtam| 'ghṛ ghṛ secane (bhū0 pa0)'| 'agnighṛsibhyaḥ ktaḥ (u0 3, 86)'—iti ktapratyayaḥ| secayatyanena bhūmiṃ varuṇaḥ, siñcatyaneneti vā| 'kṛṣṇaṃ nipānaṃ harayaḥ suparṇāḥ (ṛ0 saṃ0 1, 22, 8, 47)'—ityatra 'ghṛtamityudakanāma (nigha0 1, 12), jighartteḥ siñcatikarmaṇaḥ (niru0 7, 24)'—iti bhāṣyam| yadvā, 'ghṛ kṣaraṇadīptyoḥ (ju0 pa0)'| gatyarthākarmakerayādinā'karmakatvāt kartari kaḥ (3, 4, 72)| jighartti kṣarati meghāt parvatādibhyo vā, dīpyate vā svayā dīptyā| "ādidghṛtena pṛthivī vyudyate (ṛ0 saṃ0 2, 3, 23, 1)"—iti nigamaḥ|