Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 70.12.4

Nighaṇṭunirvacana 70.12.4

Language
Sanskrit

70.12.4

(11) madhu| meghodaravartti salilaṃ madhvityucyate| tatra punarvaidyutātmā dahyamānaṃ saraḥ svarṇena tannatenaiva vāyunā dhmāyamānaṃ dhamati (bhū0 pa0)| dhamatirgatikarmā (nighaṃ0 2, 14) vā antarṇītaṇyartho niḥkālane draṣṭavyaḥ nirdhāsyate niḥkalyate hi tanmeghāt| yadvā, 'mada tṛptau (di0 pa0)'| asmādbāhulakādupratyayo dhāntādeśaśca| mādyanti hi tena pītena prāṇinaḥ| yadvā, madhuvat svādatvāt madhvityucyate| imāni skandasvāminirvacanāni| vaiyākaraṇapakṣe tu 'mana jñāne (di0 ā0)'—iti, asmāt niditi (u0 1, 6) varttamāne 'phalipāṭinabhimanijanāṃ gukpaṭinākithataśca (u0 1, 18)'—ityupratyayo dho'ntādeśaśca| manyate atiśayena janaiḥ iti madhu| 'mantanīyaṃ madhu'—iti bhaṭṭabhāskaramiśraḥ| "vidvān madhca ujjabhārā draśe kam (ṛ0 saṃ0 7, 5, 33, 5)"— iti nigamaḥ|| 'pṛ pālanapūraṇayoḥ (ju0 pa0)'| 'śapṛbhyāṃ kica (u0 4, 27)'—iti īṣanpratyayaḥ| 'udoṣṭhyapūrvasya (7, 1, 102)'—iti udraparatvam| pūrayati jagat pralayakāle, pūrtyatenena tar̤ākādi, pālakaṃ cā jagataḥ śasyotpattihetutvāt| prīṇātervā (kyā0 u0) bāhulakāt kīṣanpratyayaḥ; īkārasyokārādeśaḥ sa ca pakārāt paro draṣṭavyaḥ| prīṇāti jagat purīṣam| "udyantsamudrāduta vā purīṣāt (ṛ0 saṃ0 2, 3, 11, 1)"—iti nigamaḥ|