Nighantu 70.12.8
Nighaṇṭunirvacana 70.12.8
- Language
- Sanskrit
70.12.8
tujatirhiṃsāyām (bhū0 pa0)| 'kip ca (3, 2, 76)'—iti kip| tujanti hiṃsanti tama auṣṇyena janāniti. ghā tujo raśmayaḥ| tadvān tugryaḥ| ro matvarthīyo'tiśāyane|. tugra ādityaḥ, tatra bhavā tugryā| 'bhave chandasi (4, 4, 110)'—iti yat| 'ādityājjāyate vṛṣṭivṛṣaratnaṃ tataḥ prajāḥ'—iti manuḥ (3 a0 76 ślo0)| yaduvā, tugraśabdena grīṣma ucyate, atiśayenāditya kiraṇavān hi grīṣmakālaḥ| 'tatra sādhuḥ (4, 4, 68)'—iti yat| tugryā| 'agnyākāśayajñavariṣṭheṣu tugraśabdaḥ'—iti vṛttikāraḥ| tatra bhave ityarthe 'tugrād ghan (4, 4, 115)'—iti ghanpratyaye prāpte vyatyayena 'bhave chandasi (4, 4, 110)'—iti yat| 'tugryā āpaḥ'—'tugryamudakam' ubhayamapi dṛśyate| 'agnerāpaḥ (tai0 u0)'—ityapāṃ kāraṇatvena agneḥ śrutatvāt, agnervaiṃ dhūmo jāyate, dhūmādabhram, abhrād vṛṣṭiḥ (mu0 u0 2, 5)—iti krameṇa vā ākāśe vṛṣṭilakṣaṇenāpāṃ vidyamānatvāt, yajñasyāpi 'agnau prāstāhutiḥ samyagādityamupatiṣṭhate| ādi tyājjāyate vṛṣṭiḥ'—iti (manuḥ 3 a0 76 ślo0) pārasparyeṇa vṛṣṭihetutvāt| sarvaiśvaryaryavattayā variṣṭha indro vivakṣitaḥ, vṛṣṭipradānācca, tasmāt tatra bhava ityevo'rthaḥ sarvatra yathākathañcit vaktuṃśakyate| "āvaḥ śamaṃ vṛṣabhaṃ tugryāsu (ṛ0 saṃ0 1, 3, 3, 5)"—"uta yastugrye sacā (ṛ0 saṃ0 6, 3, 4, 5)"—iti ca nigamau || (22) burburam| 'pṛ pālanapūraṇayoḥ (ju0 pa0)'| 'gehe kaḥ (3, 1, 144)'—iti bāhulakāt kaḥ| 'udoṣṭhyapūrvasya (7, 1, 102)'| puram| vapuṣaḥ śarīrasya pūrakaṃ pālakaṃ vā vapuḥ puraṃ sat| pṛṣodarāditvāt (6, 3, 106) vakārākāralopena pakāradvayasya bakārādeśo visarjanīyasya rephādeśañca
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit