Nighantu 70.13.2
Nighaṇṭunirvacana 70.13.2
- Language
- Sanskrit
70.13.2
guṇe, 'vānto yi pratyaye (6, 1,'76)' varṣāsu meghairudakena miśraṇīyāḥ| anyeṣu sūryaraśmibhirākṛṣṭena pṛthagbhavanto vā| athavā 'yuj bandhane (kryā0 u0)' asmāt añnyāditvāt (u0 4, 108) yak draṣṭavyaḥ| badhyate āsu seturiti, yavyāḥ| yadvā, yavebhyo dhānyaviśeṣebhyo hitāḥ 'khalayavamāṣatilavṛṣabrahmaṇaśca (5, 1, 7)' —iti yat| nadījavenāpi vadyardhante yavyāḥ| "vārṇa tvā yavyābhiḥ (ṛ0 saṃ0 6, 7, 2, 2)"--iti nigamaḥ| 'hṛdamiva kulyābhiḥ'—iti mādhavabhāṣyam| anayoryuktaṃ gṛhṇantu sūrayaḥ|| (3) khāḥ| 'khana avadāraṇe (bhū0 u0)' 'anyeṣvapi dṛśyate (3, 2, 101)'—ityatra 'apiśabdaḥ sarvopādhivyabhicārārthaḥ (3, 2, 101 bhā0 )'—ityukternirupapadādapi janivyatiriktādapi khanerḍaḥ pratyayaḥ, ṭāp| vṛtrahananādindreṇa khātāḥ| tathā ca śrutiḥ— 'apāṃ bilamapihitaṃ yadāsīd vṛtraṃ jaghanvām̐ apa tadvavāra (ṛ0 saṃ0 1, 2, 38, 1)'—iti, 'indro asmā adadad vajrabāhuḥ (ṛ0 saṃ0 3, 2, 13, 1)'—iti ca nadīvākyam| yadvā, khananti bhūmiṃ vegena vahantyaḥ| athavā, 'khai dāne'| 'ghañarthe kavidhānam (3, 3, 58)'—ityasyopalakṣaṇārthatvāt kaḥ, ṭāp| 'khai sthairye hiṃsāyāśca (bhū0 pa0)'—iti vā| khāyanti sthirā bhavanti vṛtreṇa ruddhāḥ, hiṃsyante vā tena, khāḥ| "sarāyaskhāmupa sṛjā gṛṇānaḥ (ṛ0 saṃ0 4, 7, 8, 4)"—"śrudhyāma te varuṇa khāmṛtasya (ṛ0 saṃ0 2, 7, 6, 5)"—iti ca nigamau||