Nighantu 70.13.6
Nighaṇṭunirvacana 70.13.6
- Language
- Sanskrit
70.13.6
(15) nabhanvaḥ| 'raṇa tubha hiṃsāyām' bhūvādirātmanepado, divādiḥ kryādiśca parasmaipadī| 'dābhābhyāṃ nuḥ (ū0 3, 31)'—iti bāhulakāt nupratyaye nakāra upajanaḥ| nabhante, nabhyanti, nabhnanti iti nabhanvaḥ| 'jasādiṣu chandasi vā vacanaṃ prāṅ ṇau caṅyupadhāyāḥ'—iti vikalpitatvāt 'jasi ca (7, 3, 106)'—iti guṇābhāvaḥ| nadyo hi vādhikāḥ kūlādīnām| "prāgruvo nabhanvo 3 navakāḥ (ṛ0 saṃ0 3, 6, 2, 2)"—iti strīliṅgo nigamaḥ| "pra parvatasya nabhanūm̐racucyavuḥ (ṛ0 saṃ0 4, 3, 24, 7)"—iti pulliṅge| atra 'sindhavaḥ syunabhanvaḥ'—iti mādhavanirvacanānukramaṇī || (16) vabvaḥ| 'vaha prāpaṇe (bhū0 ū0)'| 'vaho dhaśca (ū0 1, 80)'—iti ūpratyayaḥ| vahanti uhyante vā bhūmyām| yadvā, samudrasya bhāryātvāt vabva ityucyate| saritpatirhi samudraḥ| nigamo'nvevaṇīyaḥ || hiraṇyaśabdo niruktaḥ (1| 'ruha vījajanmani (bhū0 pa0)'| 'hasaruhibhyo yuṣibhya itiḥ (u0 1, 64)'| rohantyābhirvījāni, tajjalena hi vījāni prarohanti| nigamo'nveṣaṇīya|| sampūrvāt 'sru gatau (bhū0 pa0)'—ityasmāt 'kip ca (3, 2, 76)'—iti kippratyayaḥ| saṅgatāḥ sasrutaḥ| samo'ntalopaśchāndasaḥ kṣudranadyo mahānadyaśca parasparaṃ saṅgatā bhavanti tataḥ sasruta ityucyante| sasrutaḥ saṅgatā iti mādhavaḥ| yadvā, sravateḥ sampadāditvāt (3, 3, 64 vā0) kvip| sravaṇaṃ srutajalapravāhaḥ srota ityarthaḥ, tayā saha varttante iti sasrutaḥ| 'sahasya saḥ sañjñāyām (3, 6, 78)'—iti saḥ, sasrutaḥ| 'sasrutaḥ srotasā yuktāḥ'—iti ca mādhavaḥ| "ṛtasya dhenā ayananta sasrutaḥ (ṛ0 saṃ0 2, 2, 8, 1)"—iti nigamaḥ||
Linked texts (1)
- Nighaṇṭu — Yāska, Sanskrit