Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 70.13.8

Nighaṇṭunirvacana 70.13.8

Language
Sanskrit

70.13.8

kulyā vibhitāḥ purastāt (ṛ0 saṃ0 4, 4, 28, 3)"--"kulyā ivā''śata (ṛ0 saṃ0 3, 3, 6, 3)"--iti ca nigamau || (23) vardhyaḥ| 'vṛñ varaṇe (svā0 u0)'--'vṛṅ sambhaktau (kryā0 ā0)'| 'aca iḥ (u0 4, 135)'--iti ipratyayaḥ, 'kṛdikārāt (4, 1, 45 vā0)'--iti ṅīp| varaṇīyāḥ sambhajanīyā vā vardhyaḥ| nigamo'nveṣaṇīyaḥ || idaṃ nāma mādhavaḥ "ṛtāvardhyaḥ"--ityapaṭhat| 'ṛtamityudakanāma (niru0 2, 52)' "chandasīvanipau ca (5, 2, 122 vā0)" --iti matvarthīyo vanip, 'vano ra ca (4, 1, 7)'--iti ṅītrephau, 'anyeṣāmapi dṛśyate (6, 3, 137)'--iti dīrghaḥ, ṛtāvardhyaḥ| "ṛtāvarīrūpa muhūrttamevaiḥ (ṛ0 saṃ0 3, 2, 12, 5)"--iti nigamaḥ || atra skandasvāminā 'nadīnāma'--iti noktam, yuktaṃ gṛhṇantu sūrayaḥ|| (24) urvyaḥ| urṇuñ ācchādane (adā0 u0)'--ityasmādurṇotereva| urvya iti pṛthivīnāmasu vyākhyātam (1, 1, 10)| mahatyo nadyaḥ, chādayitryo vā bhūmeḥ svenodakena || etadādīnāmuttareṣāṃ nāmnāṃ nigamā anveṣaṇīyāḥ prāyeṇa || (25) irāvatyaḥ| 'iṇa gatau (adā0 pa0)'| 'ṛjendrāgravajraviśa (u0 2, 27)'--ityādinā rapratyayo guṇābhāvo nipātyate| irā vala, tadāsāmasti matup, matvaṃ, ṅīp || (26) pārvatyaḥ| parvataśabdo nirukto meghaparvatānāṃ nāmatvena (1, 10, 6)| 'tasyāpatyam (4, 1, 62)'--ityaṇ, ṅīp (4, 1, 15) ||