Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 70.13.9

Nighaṇṭunirvacana 70.13.9

Language
Sanskrit

70.13.9

(27) sravantyaḥ| sru gatau (bhū0 pa0)| lṛṭ, śatṛto ṅīp| sarvadā gamanasvabhāvaḥ| "navatiṃ srotyā nava ca sravantīḥ (ṛ0 saṃ0 8, 5, 25, 3)"—iti nigamaḥ| atra srotyā iti viśeṣaṇam|| asya sthāne "raivatyaḥ"—iti keṣucit kośeṣu dṛśyate| tadā, 'rayiḥ'—ityudakanāma (12, 73)| rayirāsāmastīti manup, 'rayrermatau bahulam (6, 1, 34 vā0)'—iti saraprasāraṇam| "patiḥ sindhūnāmasi raivatīnām (ṛ0 saṃ0 8, 8, 38, 1)"—iti nigamaḥ| sindhuśabdo viśeṣaṇam| (28) ūrjasvatyaḥ| 'ūrjja balaprāṇanayoḥ' curādiḥ (pa0)| asun (u0 4, 184)| ūrjayatītyūrjo balaṃ tena tadvatyaḥ| 'asmāyāmedhāsrajo viniḥ (5, 2, 121)'—'bahulañchandasi (5, 2, 122)'—ityukermatup, 'tau matvarthe (1, 4, 16)'—iti bhasañjñā| balavatyo hi nadyaḥ yataḥ svavegena sthirānapi vṛkṣādīn haranti| 'ojasā vā etā vahantīrivohatīriva ākūlantīriva dhāvantīriva'—iti śrutiḥ| (29) payasvatyaḥ| 'pā pāne (bhū0 pa0)'| nivaterī cākhun (6, 4, 66| u0 4, 184)| pīyata iti payaḥ| pyāyatervā (bhū0 ā0) asuni bāhulakāt, 'pyāyaḥ pī (6, 1, 28)'—iti niṣṭhāyāṃ trihitaḥ pobhāvo bhavati| varddhate'nena pītena prāṇina iti payaḥ| udakaṃ tadvatyaḥ||