Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 70.2.12

Nighaṇṭunirvacana 70.2.12

Language
Sanskrit

70.2.12

sahaśabdapūrvāt 'gṛ nigaraṇe (tu0 pa0)'—ityasmāt 'ṛdorap (3, 3, 57)', sahasya sabhāvaḥ (daṃ, 3, 78)| saha girantyasmin sthitā ādityaraśmayo bhaumarasamiti sagaraḥ| saha udgirantyasmin sthitā meghā varṣodakamiti vā| yadvā, gīryate abhyavahriyate vidyate iti garaḥ udakam, tena saha varttate iti sagaraḥ| tathāca—'raśmayaśca devā garagiraḥ'—ityatra gṛ (rā)-hadevaḥ 'garamudakaṃ giranti garagiraḥ'—iti bhāṣyaṃ kṛtavān| yadvā, 'gṛ śabde (kyā0 pvā0 pa0)'—ityādi| gīryate iti garaḥ śabdaḥ pūrvavat, gareṇa śabdena saha varttate iti sagaraḥ;— ākāśo hi svaguṇena śabdena sahaiva sarvadā varttate| "apaḥ prerayaṃ sagarasya budhnāt (ṛ0 saṃ0 10, 86, 4)"—iti nigamaḥ || samudravanti saṅgatā ūrdhvaṃ dravanti gacchantyasādāpo raśmibhirākṛṣyamāṇā ādityamaṇḍalam| samutpūrvāt dravatergatyarthāt 'anyeṣvapi dṛśyate (3, 2, 101)'—iti apādāne ḍapratyaye ṭilope ca rūpam| yadvā, saṃhatā abhidravantyenamāpo bhaumarasalakṣaṇā vāyunā preryamāṇāḥ ādityamaṇḍalādvā varṣākāle raśmibhiḥ pravarttamānāḥ| atra udityeṣa upasargo'bhītyarthe varttate, karmaṇi ḍapratyaya iti viśeṣaḥ| sammodante'smin bhūtāni

Linked texts (1)