Pramāṇa · Search · About · API

Nighantu 70.2.4

Nighaṇṭunirvacana 70.2.4

Language
Sanskrit

70.2.4

'ḍu bhṛñ dhāraṇapoṣaṇayoḥ (ju0 u0)'| manin (3, 2, 75)| bhriyate dhāryate, aṅgulyādibhirdhāryante āpadarthamiti vā, poṣayatyanena kuṭumbamiti vā| haratervā (bhū0 u0) manini 'humrahobharmaśchandasi (si0 kau0 vai0 3a0)'—iti bhakāraḥ| hiraṇyena harati—dhātujena samānārtham| "suvīrābhistirate vājabharmabhiḥ (ṛ0 saṃ0, 8, 16, 30)"—"ariṣṭabharmannāgahi (ṛ0 saṃ0 8, 18, 4)"—iti ca nigamau| 'vājabharmabhiḥ', 'ariṣṭabharman'—ityatra mādhavastu—'bhartavyaṃ bharma'—iti vyākhyat, tadā nigamo'nveṣaṇīyaḥ|| nañpūrvāt mriyateḥ (tu0 ā0) 'tanimṛṅbhyāṃ kicca (u0 3, 85)'—tanapratyaye rūpam| na mriyante'nena durbhikṣādau, nāsti mṛtaṃ maraṇamasyeti vā,—na hi hiraṇyasya yasyāṃ kasyāścidavasthāyāmātmanāśo vidyate| 'agneḥ prajātaṃ pari yaddhiraṇyamamṛtaṃ dadhre adhi martyeṣu (atha0 saṃ0 16, 26, 1)'— iti khailiko mantraḥ| na mriyate pātre agnipādidena mriyamāṇena vā āyuṣkartṛtvāt| 'āyurvai hiraṇyam'—iti śrutiḥ| tathā ca khailiko mantraḥ—'yo bibharti dākṣāyaṇa oṃ hiraṇya oṃ sa deveṣu kṛṇute dīrghamāyuḥ sa manuṣyeṣu kṛṇute dīrghamāyuḥ (ya0 vā0 saṃ0 34, 51)'—iti| 'matrā cakkāṇo amṛtāni cidhvā (ṝ0 saṃ0 1, 72, 1)'—'śukraṃ tvā śukreṇa krīṇāmi candraṃ candreṇāmṛtamamṛtena (ya0 vā0 saṃ0 4, 26)'—iti nigamau|

Linked texts (1)